Kentsel Dönüşüm Sözlüğü 2026: Tüm Terimler ve Anlamları
Kentsel dönüşüm sürecinde birçok teknik ve hukuki terimle karşılaşırsınız. Bu sözlük, süreçte kullanılan 50 temel terimi sade bir dille açıklıyor.
Kentsel Dönüşüm Terimler Sözlüğü
Kentsel dönüşüm sürecinde hukuki belgeler, sözleşmeler ve resmi yazışmalar pek çok teknik terim içerir. Bu sözlük, süreci anlamanıza yardımcı olmak için en sık kullanılan 50 terimi açıklıyor.
A
Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (6306 Sayılı Kanun) Kentsel dönüşümün temel yasal dayanağı. 2012 yılında yürürlüğe girdi. Riskli yapı tespiti, kira yardımı, kredi desteği ve yıkım süreçlerini düzenler.
Arsa Payı Her bağımsız bölümün (dairenin) toplam arsa üzerindeki oranı. Kat karşılığı anlaşmasında oy gücü ve pay dağılımı, arsa payı temel alınarak belirlenir.
Ayıplı İş Teslim edilen yapıda sözleşme veya standartlara aykırı, kalite sorunu teşkil eden eksiklik veya bozukluk.
B
Bağımsız Bölüm Tapuya ayrı kayıtlı, müstakil kullanıma elverişli her daire, dükkan veya ofis birimi.
Bina Tamamlama Sigortası Müteahhidin iflası veya ölümü gibi durumlarda inşaatın tamamlanmasını güvence altına alan sigorta. 2026'dan itibaren zorunlu.
Bodrum Kat Sorunu Özellikle zemin katta tamamen açık bırakılan (ticari alan) yapılarda ortaya çıkan yapısal zayıflık. Depremde "yumuşak kat" davranışı gösterir, son derece risklidir.
D
Kat Karşılığı İnşaat Arsa sahiplerinin arsasını müteahhide devrettiği, müteahhidin karşılığında yeni binadan daire/kat aldığı anlaşma modeli. Para yerine gayrimenkul takası yapılır.
Kat İrtifakı İnşaat aşamasında bağımsız bölümler adına kurulan geçici tapuya kayıt biçimi. İnşaat tamamlandıktan sonra "kat mülkiyeti"ne dönüştürülür.
Kat Mülkiyeti Binanın yasal tamamlanmasının ardından bağımsız bölümlere verilen kesin tapu hakkı.
E
e-Müteahhitlik Sistemi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın müteahhit kayıt ve sınıf sorgulama platformu.
Emsal Parsel büyüklüğüne göre yapılabilecek maksimum inşaat alanı. Emsal hesabı kat karşılığı oranını doğrudan etkiler.
G
Güçlendirme Riskli yapının yıkılmaksızın depreme dayanıklı hale getirilmesi işlemi. Bazı durumlarda dönüşüme alternatif olarak değerlendirilebilir. Ancak maliyeti yüksektir.
H
Hisseli Tapu Birden fazla kişinin ortak olduğu tapu. Kentsel dönüşümde çoğunluk hesaplaması açısından özel düzenlemeler gerektirir.
İ
İmar Barışı (Yapı Kayıt Belgesi) 2018'de çıkarılan düzenlemeyle kaçak yapıların kayıt altına alınması. Kentsel dönüşüm başvurusunda bu belgeye sahip yapılar bazı avantajlardan yararlanabilir.
İmar Hakkı Transferi (Emsal Taşıma) Bir parseldeki kullanılmayan yapılaşma hakkının başka bir parsele aktarılması. Tarihi eser ya da yeşil alan yakınındaki parsellerde uygulanır.
K
Karot Binanın beton kalitesini ölçmek için kolon veya kirişten alınan silindirik numune. Riskli yapı tespitinin temel adımlarından biridir.
Kira Yardımı Riskli yapı kararından sonra yıkım sürecinde evsiz kalan hak sahiplerine devlet tarafından sağlanan aylık nakit destek.
Kentsel Dönüşüm Kredisi Bakanlık ile anlaşmalı kamu bankalarının (Vakıflar, Ziraat, Halk) kentsel dönüşüm kapsamındaki yapılar için uygun faizli konut kredisi.
Konut Edindirme Yardımı (KEY) Eski sistemin adı. Artık yürürlükte değil; yerini kentsel dönüşüm kredi programları aldı.
M
Müteahhit Sınıfı (A-H) Müteahhidin alabileceği proje büyüklüğünü belirleyen resmi sınıflandırma. A en büyük, H en küçük projelere yöneliktir.
Müteahhitsiz (Taahhüt Modeli) Kat maliklerinin bir dernek veya kurul aracılığıyla kendi inşaatlarını yönettiği model. Maliyet avantajı sağlar ama teknik ve idari yük getirir.
N
Noter Onaylı Tutanak Kat malikleri kurulu kararlarının hukuki geçerlilik kazanması için önerilen belgelendirme yöntemi. Özellikle müteahhit seçim kararları için kritik.
Ö
Özel Parsel Bireysel mülkiyete ait, TOKİ veya kamu ortaklığının olmadığı parsel.
P
Paspayı Eksikliği Betondaki donatı çubuklarının yeterli beton örtüsüyle kaplanmaması durumu. Korozyon ve yapı güvenlik sorununa yol açar.
R
Rezerv Alan Bakanlık tarafından riskli olarak ilan edilen büyük alanlar. Rezerv alanda tüm yapılar, bireysel riskli yapı tespitine gerek olmaksızın dönüşüm kapsamına girer. Kira yardımı süresi 48 aya kadar uzayabilir.
Riskli Yapı Teknik değerlendirme sonucunda depremde hasar görme riski yüksek bulunan ve yetkili mercilerce tescil edilen yapı. Tapuya "Riskli Yapı" şerhi işlenir.
Riskli Alan Zemin yapısı veya üzerindeki yapıların riski nedeniyle Bakanlar Kurulu tarafından ilan edilen kentsel alan. Tüm bölge dönüşüm kapsamına alınır.
S
Serefiye (Şerefiye) Farklı cephe, kat veya büyüklükteki dairelerin değer farklarını telafi etmek için ödenen ek bedel. Kat karşılığı anlaşmalarında daire dağılımını dengeler.
Sözleşme Feshi Müteahhidin taahhütlerini yerine getirmemesi halinde kat maliklerinin anlaşmayı tek taraflı sonlandırması. Tazminat, hukuki süreç gerektirir.
T
Tahliye Tazminatı Riskli yapıda kiracı olarak yaşayanların tahliye edilmesi halinde, kira sözleşmesine göre belirlenen tazminat. Mal sahibi veya devlet tarafından ödenir.
Tapu Harcı Muafiyeti Kentsel dönüşüm kapsamındaki işlemlerde tapu harçlarından muafiyet. 6306 Sayılı Kanun kapsamındaki işlemlere uygulanır.
Teknik Proje Müellifi Binanın statik ve mimari projelerini hazırlayan mühendis ve mimarlar. Kentsel dönüşümde proje onayı için yetki belgesi zorunludur.
Y
Yapı Denetimi İnşaatın her aşamasında kaliteyi denetleyen bağımsız kuruluş. Kentsel dönüşüm projelerinde zorunlu.
Yapı Kayıt Belgesi İmar Barışı kapsamında kaçak yapılara verilen belge. Bazı kentsel dönüşüm uygulamalarında geçerli sayılır.
Yetersiz Beton Dayanımı Karot testlerinde C16 veya altı beton sınıfı. Riskli yapı kararı için en yaygın teknik gerekçe.
Yumuşak Kat Zemindeki katta duvar yok, sadece kolonlardan oluşan açık kat. Depremde şiddetli hasar riskiyle ilişkili.
Z
Zemin Sıvılaşması Deprem titreşimiyle doygun kumlarda suyun basınç yaparak zemini sıvı gibi davranmaya itmesi. Kıyı ve dolgu alanlarda sık görülür.
Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) Her konut için zorunlu deprem sigortası. Kentsel dönüşüm sonrası yeni yapıda da yenilenmesi gerekir.
Tüm Konular İçin Rehberlere Ulaşın
Bu terimler hakkında daha ayrıntılı bilgi için Rehber Merkezimizi ziyaret edebilir, Hesaplayıcılarımızı kullanarak pratik hesaplamalar yapabilirsiniz.