Bursa Kentsel Dönüşüm, Aktif Fay Hatları ve Büyükşehir Yenileme Projeleri

Çok Yüksek (Çarpık Kentleşme ve Tarihi Sit Çakışması)

Osmangazi, Bursa'nın tarihi kalbi ve en yoğun nüfuslu ilçesidir. İlçede kentsel dönüşüm iki uç noktada yaşanır. Bir yanda Soğanlı gibi, Türkiye'ye örnek olan, belediye öncülüğünde ada bazlı, yatay mimarili ve geniş yeşil alanlı çok başarılı kentsel dönüşüm projeleri hayata geçirilmiştir. Diğer yanda ise Altıparmak ve Çarşamba bölgesi gibi, sokaklarına itfaiye veya ambulansın bile girmekte zorlandığı, 40-50 yıllık bitişik nizam 6-7 katlı binaların bulunduğu aşırı yoğun bölgeler yer almaktadır. Altıparmak bölgesinin altından aktif fay hatlarının geçtiği gerçeği, buradaki dönüşümü saniyelerle yarışan bir aciliyete sokmaktadır. Ancak bu merkez mahallelerde arsa payları çok küçük, daire sayıları ise çok fazladır. Eski imar kurallarıyla 100 metrekare arsaya 5 kat çıkılmışken, yeni otopark ve çekme mesafesi yönetmeliklerine göre aynı arsaya sadece 2-3 daire yapılabilmektedir. Bu 'inşaat alanı kaybı', hak sahiplerinin müteahhitlerle anlaşmasını imkansızlaştırmakta ve dönüşümü kilitlemektedir. Osmangazi Belediyesi ve Büyükşehir Belediyesi, bu yoğunluğu azaltmak için hak sahiplerine Çeltik veya Yenikent gibi şehrin çeperlerinde oluşturulan rezerv alanlardan eşdeğer konutlar teklif ederek (transfer hakkı) şehir merkezini seyreltmeyi hedeflemektedir.

Yüksek (Alüvyon Zemin ve Sıvılaşma Tehlikesi)

Nilüfer, Bursa'nın eğitim, kültür ve modern yerleşim yüzü olarak bilinir. 1990'lı yıllardan sonra hızla gelişen bu ilçe, genel görünüm itibarıyla modern siteler ve geniş bulvarlardan oluşur. Ancak Nilüfer'in görünmeyen büyük bir tehlikesi vardır: Zemin yapısı. Ataevler, İhsaniye, Fethiye ve Üçevler gibi mahallelerin büyük bir kısmı, eskiden Bursa Ovası'nın en verimli tarım arazilerinin olduğu, alüvyon, suya doygun yumuşak zeminler üzerine inşa edilmiştir. 1999 depremi öncesi (2000 yılından eski) inşa edilen çok katlı (8-12 kat) sitelerde fore kazık veya zemin güçlendirme teknolojileri kullanılmamıştır. Olası bir Bursa veya Marmara depreminde, binanın betonu çok sağlam olsa dahi, zemin sıvılaşması sebebiyle binaların yan yatması (devrilmesi) veya toprağa gömülmesi riski çok yüksektir. Nilüfer'de kentsel dönüşüm, gecekondu yıkımı şeklinde değil; yüksek gelir grubunun yaşadığı, havuzlu lüks sitelerin yıkılıp zemin iyileştirmesi yapılarak yeniden lüks sitelere dönüştürülmesi şeklinde ilerler. Bölgedeki yüksek gayrimenkul değerleri, müteahhitlerin iştahını kabartmakta, bu da sitelerdeki kat malikleri ile müteahhitler arasında çetin (%50-%50 gibi) 'kat karşılığı' pazarlıklarına sahne olmaktadır. Ancak yeni dönemde Nilüfer Belediyesi'nin onayladığı emsal kısıtlamaları (örneğin %30 emsal artışının iptal edilmesi), müteahhitlerin projelerden çekilmesine ve dönüşümün yavaşlamasına neden olmuştur.

Yüksek Risk – Yıldırım, Bursa'nın güneydoğu merkez ilçesidir ve Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney uzantılarına yakın konumuyla yüksek sismik risk barındırmaktadır. 1999 Marmara depremi Bursa'yı da etkilemiş; Yıldırım'daki yoğun yapı stoğunda önemli hasar meydana gelmiştir. İlçenin geniş alüvyon ovası zemini zemin sıvılaşma riski taşımaktadır.

Yıldırım, Bursa Büyükşehir'in güneydoğusunda, Uludağ eteklerinden Bursa Ovası'na uzanan tarihi ve yoğun yapılı bir ilçedir. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney uzantılarına yakın konum, ilçeyi yüksek sismik tehdit altında tutmaktadır. 1999 Marmara depremi Bursa'yı 5.9 şiddetinde sarsmış; Yıldırım'da eski yapılarda ciddi çatlaklar oluşmuştur. İlçenin Bursa Ovası kesimindeki yapılar alüvyon zemin nedeniyle sıvılaşma riski taşırken, Uludağ eteklerindeki mahalleler daha sağlam kayalık zemin üzerindedir. Emir Sultan çevresi tarihi dokusuyla yeniden yapım kısıtlamaları barındırmaktadır. Yıldırım'ın yoğun betonarme yapı stoğunun büyük bölümü 1970-2000 dönemine aittir.

Yüksek Risk – Gemlik, Marmara Denizi kıyısında Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney uzantılarına yakın konumlanmaktadır. 1999 Marmara depremi Gemlik'te ciddi hasara yol açmıştır. Liman bölgesindeki dolgu alanlar ve kıyı yapıları ek sismik risk taşımaktadır.

Gemlik, Bursa iline bağlı Marmara Denizi'nin İzmit Körfezi'nin güney kıyısında önemli bir liman ve sanayi ilçesidir. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney kollarına yakın konum, ilçeyi yüksek sismik tehdit altında tutmaktadır. 1999 İzmit depremi Gemlik'te de büyük hasar yaratmış; kıyı yapıları ve limandaki dolgu alanlar özellikle ağır etkilenmiştir. Kıyı şeridindeki dolgu ve alüvyon zemin sıvılaşma riski açısından kritik kategoridedir. Liman ve sanayi tesislerinin kıyıya yakınlığı çevre kirliliği riskiyle konut bölgelerinin iç içe geçmesine yol açmıştır. Gemlik'in deniz bağlantısı ve lojistik avantajı, kentsel dönüşümü ekonomik açıdan cazip kılmaktadır.

Yüksek Risk – Gürsu, Bursa'nın doğusunda Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney uzantılarına yakın konumlanan yoğun nüfuslu bir ilçedir. 1999 Marmara depremi etkisiyle yapısal hasar yaşanmıştır. İlçenin alüvyon ova tabanı zemin sıvılaşma riski taşımaktadır.

Gürsu, Bursa Büyükşehir'in doğusunda, Bursa Ovası'nın alüvyon tabanında konumlanan hızla kentleşen bir ilçedir. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney uzantılarına yakın konumu yüksek sismik risk oluşturmaktadır. 1999 Marmara depremi Gürsu'da da yapısal hasara yol açmıştır. Bursa Ovası alüvyon zemini zemin büyütmesi ve sıvılaşma riski barındırmaktadır. İlçe, Bursa'nın yoğun göç aldığı bölgeler arasında yer almaktadır; bu durum hızlı ve zaman zaman niteliksiz yapılaşmayı beraberinde getirmiştir. 1990-2010 dönemine ait çok katlı betonarme yapılar ilçede egemendir.

Yüksek Risk – İnegöl, Bursa ilinin en büyük sanayi ilçelerinden biridir ve Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney uzantılarına yakın konumdadır. 1999 Marmara depremi İnegöl'de de yapısal hasara yol açmıştır. İnegöl Ovası'ndaki alüvyon zemin sıvılaşma riski taşımaktadır.

İnegöl, Bursa'nın doğusunda Türkiye'nin en önemli mobilya üretim merkezlerinden biri olan büyük bir sanayi ilçesidir. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney kollarına yakın konumu yüksek sismik tehdit oluşturmaktadır. 1999 Marmara depremi İnegöl'de de önemli yapısal hasara yol açmıştır. İnegöl Ovası'ndaki alüvyon zemin sıvılaşma ve zemin büyütmesi riski barındırmaktadır. Mobilya sanayisinin gelişmesiyle hızla büyüyen ilçede, sanayi ve konut alanlarının iç içe geçmesi çevre ve güvenlik sorunları yaratmaktadır. İlçenin yüksek ekonomik dinamizmi kentsel dönüşümü cazip kılmaktadır.

Yüksek Risk – İznik, Marmara Denizi güneydoğusunda Kuzey Anadolu Fay Zonu'na yakın konumlanan tarihi bir ilçedir. İznik Gölü çevresindeki alüvyon zemin sıvılaşma riski taşımaktadır. 1999 Marmara depremi bölgede önemli hasara yol açmıştır.

İznik, Bursa iline bağlı İznik Gölü kıyısında, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait tarihi surlarıyla ünlü eşsiz bir ilçedir. İznik Konsili'nin yapıldığı bu tarihi kentte, antik çağdan kalma mimari eserler kültür turizminin temelini oluşturmaktadır. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun Marmara kollarına yakın konum yüksek sismik tehdit oluşturmaktadır. 1999 Marmara depremi İznik'te de yapısal hasara yol açmıştır. İznik Gölü çevresindeki alüvyon zemin sıvılaşma riski barındırmaktadır. Tarihi surlar ve sit alanları içindeki yapılarda yeniden yapım kısıtlıdır; güçlendirme ve restorasyon ön plana çıkmaktadır.

Orta-Yüksek Risk – Karacabey, Bursa iline bağlı Marmara Denizi'ne yakın geniş ovada konumlanan önemli bir tarım ilçesidir. Kuzey Anadolu Fay Zonu güney kollarının dolaylı etkisi orta-yüksek sismik risk oluşturmaktadır. Manyas-Karacabey ovası alüvyon zemini zemin sıvılaşma riski barındırmaktadır.

Karacabey, Bursa iline bağlı Uluabat (Apolyont) Gölü'nün güneyinde, verimli Karacabey Ovası'nda yer alan büyük bir tarım ilçesidir. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney kollarının dolaylı etkisi orta-yüksek sismik risk ortamı oluşturmaktadır. Uluabat Gölü ve Karacabey Ovası'nın alüvyon tabanı zemin sıvılaşma riski barındırmaktadır. İlçenin geniş tarım arazileri üzerinde gelişen konut alanları imar sorunlarını barındırmaktadır. Mevcut yapı stoğu 1970-2000 dönemine ait yığma ve erken dönem betonarme yapılardan oluşmaktadır. Karacabey Harasının tarihsel önemi ve göl ekosistemine bağlı turizm potansiyeli ilçenin stratejik değerini yükseltmektedir.

Yüksek Risk – Kestel, Bursa'nın doğusunda hızla kentleşen bir ilçedir. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney kollarına yakın konumu ve 1999 Marmara depremi etkisi yüksek sismik risk oluşturmaktadır. Bursa Ovası alüvyon zemini sıvılaşma riski taşımaktadır.

Kestel, Bursa Büyükşehir'in doğusunda, Bursa Ovası'nın alüvyon tabanında hızla gelişen bir sanayi ve konut ilçesidir. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney uzantılarına yakın konum yüksek sismik tehdit oluşturmaktadır. 1999 Marmara depremi Kestel'de de yapısal hasara yol açmıştır. Bursa Ovası'nın derin alüvyon zemini sıvılaşma ve zemin büyütmesi açısından önemli risk faktörü oluşturmaktadır. İlçe, Bursa'nın sanayileşme sürecinde hızlı yapılaşma yaşamıştır; bu durum bazı konut bölgelerinde kalite denetimi eksikliklerini beraberinde getirmiştir.

Yüksek Risk – Mudanya, Marmara Denizi kıyısında Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun güney kollarına yakın konumlanan önemli bir liman ilçesidir. 1999 Marmara depremi Mudanya'da ciddi hasara yol açmıştır. Kıyı dolgu alanları ve alüvyon zemin sıvılaşma riski taşımaktadır.

Mudanya, Bursa iline bağlı Marmara Denizi kıyısında Türk Kurtuluş Savaşı'nın sonuna imzalanan Mudanya Mütarekesi'ne ev sahipliği yapmış tarihi bir liman ilçesidir. Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun Marmara kollarına yakın konumu yüksek sismik tehdit oluşturmaktadır. 1999 Marmara depremi Mudanya'da kıyı yapılarında ciddi hasara neden olmuştur. Kıyı şeridindeki dolgu alanlar ve alüvyon zemin sıvılaşma riski barındırmaktadır. Tirilye mahallesi tarihi yapılarıyla koruma statüsündedir. Tuzlu deniz havası kıyı yapılarında korozyon hızını artırmaktadır. Marmara Denizi feribot bağlantısı Mudanya'yı İstanbul'a yakınlaştırmakta; bu durum yoğun yatırım baskısı oluşturmaktadır.

Yüksek Risk – Orhangazi, İzmit Körfezi'ne kıyı konumunda ve Kuzey Anadolu Fay Hattı'na yakın olması nedeniyle deprem riski yüksek bir ilçedir. 1999 Gölcük depremi sarsıntıları bölgede belirgin hasar bırakmıştır.

Orhangazi, İznik Gölü'nün kuzeyinde İzmit Körfezi'ne açılan bir ilçe olup Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın etkili sismik zonunda yer almaktadır. 1999 Marmara depremi sırasında ilçede ciddi yapısal hasarlar yaşanmış; bu tarihten sonra bazı bölümlerde yeniden yapılaşma gerçekleşmiş olsa da eski kâgir ve yığma yapıların önemli bir kısmı hâlâ kullanılmaktadır. İzmit Körfezi kıyısına yakın alanlarda alüvyal ve yumuşak zemin koşulları hakim olup deprem sırasında zemin büyütmesi etkisi gözlemlenmektedir. İlçenin zeytinlik bahçelerle çevrili kırsal kesimlerinde 1950-1975 dönemine ait yığma taş yapılar varlığını sürdürmekte; bu yapılar modern deprem yönetmeliklerini karşılamamaktadır. Son on yılda artan yapılaşma baskısı ve tarım arazilerinin imara açılması, yeterli altyapı sağlanmadan gerçekleşen konut üretimine yol açmış; bazı yeni yapılarda da zemin etüdü eksikliğine bağlı sorunlar saptanmıştır. İlçede kentsel dönüşüm aciliyeti, fay yakınlığı nedeniyle üst düzeydedir.