Kentsel Dönüşüm Engelli İndirimi ve Yaşlı Hakları 2026: Muafiyetler, Destekler ve Öncelikler

Kentsel Dönüşümde Özel Gruplar: Engelli, Yaşlı ve Düşük Gelirliler

Kentsel dönüşüm süreci pek çok kişi için zorlayıcı bir dönem olabilir; ancak bazı gruplar için ek güvenceler ve muafiyetler mevcuttur. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ve ilgili yönetmelikler, özellikle:

Engelli bireyler
65 yaş üstü vatandaşlar
Düşük gelirli veya dar gelirli hak sahipleri

için çeşitli kolaylıklar tanımlamaktadır.

Bu hakları bilmek, sürecin daha sorunsuz yönetilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Engelli Bireylerin Kentsel Dönüşüm Hakları

1. Oy Kullanma Hakkı: Çoğunluk Hesabı

Kentsel dönüşümde %51 çoğunluk kuralına göre oy kullanılmaktadır. Engel durumu nedeniyle fiziksel olarak oy kullanamayan kat malikleri için vekâletname ile oy kullanma imkânı mevcuttur. 2026 itibarıyla e-Devlet üzerinden elektronik vekâlet kolaylığı da uygulamaya girmiştir.

2. Kira Yardımı: Ek Süre Hakkı

Standart uygulamada kira yardımı inşaat süresiyle sınırlıdır. Ancak %40 ve üzeri engel oranına sahip bireyler için:

Kira yardımı süresi 6 aya kadar ek süre alabilir
Taşınma sürecinde özel destek talep edilebilir
Uygun engelli konut projelerine (TOKİ Engelli Konut Projesi) öncelikli başvuru hakkı doğabilir

3. Erişilebilir Konut Hakkı

Yeni yapılacak binada engelli kat malikine erişilebilir daire tahsisi için talep hakkı bulunmaktadır:

Asansör zorunluluğu (4+ katlı binalarda)
Zemin kat veya asansöre yakın kat tercihi
Rampa ve giriş düzenlemesi

Bu hak kanunda açıkça belirtilmemekle birlikte, müteahhit ile imzalanacak sözleşmeye madde olarak eklenebilir. Mutlaka yazılı olarak güvence altına alınız.

4. Tahliye Süreci: Özel Kolaylıklar

Engelli bireyler için tahliye bildiriminin tebliğinden itibaren standart 60 günlük süre geçerlidir; ancak hareket kısıtlılığı veya sağlık gerekçesiyle ilçe müdürlüğüne yazılı başvuruda bulunarak 30 güne kadar ek süre talep edilebilmektedir. Talep zorunlu olarak kabul edilmemekle birlikte, idare genellikle uzlaşmacı bir yaklaşım benimsemektedir.

Yaşlı Vatandaşların Özel Hakları (65+)

1. Öncelikli Muhatap Statüsü

65 yaş ve üzeri kat malikleri, dönüşüm sürecinde öncelikli muhatap olarak değerlendirilebilir. Bu, belediye ve Çevre Şehircilik İl Müdürlükleri'nin pratik uygulamasında kendini şöyle gösterir:

Randevu ve görüşmelerde öncelik
Basit dilde yazılı bilgilendirme talebi hakkı
Sosyal Hizmetler ile koordinasyon imkânı

2. Tahliye Desteği

65+ yaş grubundaki bina sahibi ya da kiracı için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda sosyal hizmet desteği talep edilebilmektedir. Bu destek kapsamında:

Geçici konaklama (huzurevi/bakımevi bağlantılı)
Eşya taşıma yardımı
Psikolojik destek

Başvuru için: İlçe Sosyal Hizmetler Müdürlüğü veya ALO 182 hattı.

3. Kira Yardımının Ödeme Şekli

65+ yaş bireylerin hesabına ödenen kira yardımı, talep edilmesi hâlinde aylık yerine üçer aylık toplu ödemeler olarak alınabilmektedir. Bu seçenek özellikle dijital bankacılık konusunda zorlanan yaşlı bireyler için kolaylık sağlamaktadır.

4. Noterde Vekaletname: Özel Düzenleme

Noterlerde 65+ yaş bireylere yönelik kentsel dönüşüm vekâletnameleri için harç indirimi uygulanmaktadır. Bazı illerde noterlerin bizzat ev ziyareti yapması da mümkündür; bu durumu ilçedeki noterliklerle görüşerek öğrenin.

Düşük Gelirli ve Dar Gelirli Hak Sahipleri

1. TOKİ Sosyal Konut Projeleri

Kentsel dönüşüm kapsamında evi yıkılan düşük gelirli hak sahipleri (gelir tespiti yapılarak) TOKİ'nin sosyal konut projelerinden faydalanabilmektedir:

Peşin ödeme yerine uzun vadeli taksit
Piyasa değerinin %20–30 altında fiyatlandırma
Büyükşehirlerde uydu kentlerde konut tahsisi

Başvuru: e-Devlet → TOKİ Sosyal Konut Başvurusu veya TOKİ Bölge Müdürlüğü

2. Faiz Sübvansiyonu

Geliri asgari ücretin 3 katının altında olan hak sahipleri için bazı iller bazında faiz sübvansiyon programları uygulanmaktadır. Bu programlar:

Ziraat, Vakıfbank, Halkbank üzerinden kullanılmakta
Yıllık faiz indirimi %2–4 arasında değişmekte
Başvuru için SGK gelir belgesi ve tapu ibrazı gerekmektedir

3. Kira Yardımı Tutarının Kişisel Duruma Göre Değerlendirilmesi

Standart kira yardımı sabit tutarlarda ödenmektedir. Ancak yoksulluk tespiti yapılan haneler için Sosyal Yardım kapsamındaki ek desteklerle (sosyal kira yardımı, yiyecek paketi vb.) kombinasyon mümkündür.

Yoksulluk tespiti için: İlçe Sosyal Hizmetler Müdürlüğü'ne başvurulabilir.

4. Kira Yardımı Miktarı: 2026 Güncel Tutarlar

| Şehir Türü | Standart | Engelli/Yaşlı (+Ek) | |---|---|---| | İstanbul, Ankara, İzmir | 15.000–18.000 TL/ay | +%15–20 ek destek (talebe göre) | | Diğer büyükşehirler | 10.000–13.000 TL/ay | +%10–15 ek | | İl merkezleri | 8.000–10.000 TL/ay | Standart | | İlçe/belde | 6.000–8.000 TL/ay | Standart |

Not: Engelli/yaşlı ek destekleri otomatik değildir; yazılı başvuru ve belge sunumu gerekmektedir.

Pratik Başvuru Kılavuzu

Engelli Bireyler İçin Başvuru Adımları

Engelli sağlık kurulu raporunu (en az %40 engel oranı) temin edin
Kentsel dönüşüm talebini İl Müdürlüğü'ne iletirken raporu ekleyin
Müteahhit sözleşmesine erişilebilir daire maddesi ekletin
Kira yardımı başvurusunda ek süre talebini yazılı yapın

Yaşlı Bireyler İçin Başvuru Adımları

Nüfus cüzdanı kopyasıyla 65+ yaş durumunu belgelendirin
Sosyal Hizmetler'e tahliye destek talebi iletin (ALO 182)
Noterlikle ev ziyareti seçeneğini görüşün
Kira yardımı ödemesini üçer aylık toplu almak için bankaya yönlendirin

Düşük Gelirli Hak Sahipleri İçin

Gelir belgesini alın (SGK, vergi dairesi)
TOKİ sosyal konut başvurusunu açık dönemde yapın
Faiz sübvansiyonu için Vakıfbank/Ziraat şubesine danışın
Yoksulluk tespiti yaptırarak ek sosyal desteklerden yararlanın

Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

%51 Çoğunluk Kuralı ve Engelli/Yaşlı Kat Malikleri

Çoğunluk kararında engelli veya yaşlı bir kat malikinin oyu diğer oylara eşit sayılmaktadır. Ancak ikna sürecinde bu gruplara baskı uygulanması hukuka aykırıdır. Zorla imzalatma girişimlerine karşı Tüketici Hakem Heyeti ve Baro'dan destek alabilirsiniz.

Yeni Binada Engelli Dostu Tasarım

Kentsel dönüşüm projelerinde 4 veya daha fazla katlı binalarda asansör zorunluluğu vardır. Engelli kat maliki için bu yeterli olmayabilir; sözleşmeye şu maddeleri eklemenizi öneririz:

Zemin katta veya asansöre bitişik katta daire tahsisi
Banyo ve WC'de tutunma barı ve engelli uyumlu donanım
Giriş rampası ve kapı genişliği (en az 90 cm)

Sık Sorulan Sorular

Engelli raporunun olmasa bile haklardan yararlanabilir miyim? Yasal güvencelerden tam olarak yararlanmak için resmi engelli sağlık kurulu raporu gerekmektedir. Raporsuz süreçlerde idare takdir yetkisini kullanır ve ek haklar verilmeyebilir.

65 yaşındaki kiracı mahalle yıkılacak diye kapıya mı bırakılır? Hayır. Kiracılara da tahliye tazminatı ödenmektedir. 65+ yaş kiracı için ek olarak Sosyal Hizmetler destek sağlayabilir. Sözleşmenizin bitmesine bakılmaksızın tazminat hakkınız doğmaktadır.

Düşük gelirli olduğumu nasıl kanıtlarım? SGK hizmet dökümü, vergi levhası veya bağkur belgesi, muhtardan yoksulluk belgesi ve e-Devlet üzerinden gelir beyanı kullanılabilir.

Müteahhit erişilebilir daire vermeyi reddederse ne yapabilirim? Sözleşmede bu madde varsa ihlal olarak değerlendirilir; hukuki yola başvurabilirsiniz. Sözleşme henüz imzalanmadıysa noter kanalıyla şart koşabilirsiniz. Kabul etmeyen müteahhitle sözleşme yapmamak da bir seçenektir.

Engelli olarak kentsel dönüşüm kredisi alabilir miyim? Evet. Kentsel dönüşüm kredileri engelli bireyler için de erişilebilirdir. Bazı bankalar engelli belgesi sunan bireyler için ek taksit kolaylığı sunmaktadır — bankanızla doğrudan görüşün.