Ardahan Kentsel Dönüşüm, Donma-Çözülme Çürümesi ve Kısa İnşaat Sezonu

Yüksek (İklimsel Yorgunluk, Korozyon ve Finansman Zorluğu)

Ardahan Merkez, Kura Nehri vadisine konumlanmış küçük ve kompakt bir yerleşimdir. Karagöl, Kaptanpaşa ve Halilefendi gibi şehrin köklü mahallelerindeki 30-40 yıllık binalar, asansörsüz, eski sobalı sistem veya zayıf yalıtımlı kalorifer sistemleriyle inşa edilmiştir. Bu eski yapıların dış cepheleri ve çatıları sızdırmazlığını yitirdiğinden, kışın binaların kolon ve kirişlerine dolan sular donarak betonu (paspayını) patlatır. Kentsel dönüşüme giren binalarda yapılan karot testlerinde, beton basınç dayanımlarının inanılmaz derecede düşük (C10 altında) çıktığı görülmektedir. Yıkılan bir binanın yerine yenisi yapılırken en büyük kabus çatı ve yalıtımdır. Yeni imar ve deprem yönetmeliklerine göre; kışın çatılarda biriken tonlarca karın bina kolonlarına bindireceği sismik (ölü) yük hesaplanmak zorundadır. Çatılar, karı anında tahliye edecek (dik) ve çökmeyecek çelik konstrüksiyonlardan yapılmalıdır. Dış cephelerde 10-15 cm arası taşyünü (yüksek Enerji Kimlik Belgesi) mantolama zorunludur. Tüm bu ekstra iklimsel mühendislik maliyetleri varken daire satış fiyatlarının düşük olması, özel sektörün (müteahhitlerin) Ardahan'da kat karşılığı dönüşüme girmesini engeller. Vatandaşlar mecburen Ziraat/Halkbank üzerinden 'Kentsel Dönüşüm Yapım Kredisi' çekerek, kendi anlaştıkları taşeronlara binalarını yaptırmaktadır.

Yüksek Risk – Çıldır, Ardahan iline bağlı ve Türkiye'nin en soğuk bölgelerinden birinde yer alan sınır ilçesidir. Dondurucu kış koşulları ve eski yapı stoku, ilçenin risk profilini yüksek tutmaktadır.

Çıldır, Ardahan'ın kuzeyinde Gürcistan sınırına yakın konumda ve Türkiye'nin en büyük doğal göllerinden Çıldır Gölü kıyısında yer alan bir ilçedir. Bölge, yılın büyük bölümünde yoğun kar ve dondurucu soğukların hüküm sürdüğü Türkiye'nin en sert iklimli alanlarından birini kapsamaktadır. Çıldır'daki konut stoğunun büyük bölümü taş ve ahşap karkas eski yapılardan oluşmaktadır. Bu yapılar, hem günümüz deprem standartlarını karşılamamakta hem de uzun süreli don-çözülme döngülerinin yarattığı yapısal yıpranmayla karşı karşıya kalmaktadır. Kış aylarında çatı üzerinde biriken kar yükleri de yapı sistemlerine ciddi ek baskı uygulamaktadır. Bölgenin jeolojik yapısı volkanik kökenli kayaçlar ve bazalt zemin içermekte olup bu zemin türü yapı temellemesinde hem avantaj hem de çeşitli zorluklar yaratmaktadır. Kış şartlarına bağlı zemin donmasının tekrarlayan döngüleri temel sistemleri üzerinde uzun vadeli olumsuz etkiler bırakabilmektedir. Çıldır'da kentsel dönüşüm ihtiyacı kırsal konut programları çerçevesinde bireysel ölçekte ele alınabilir. TOKİ'nin soğuk iklim bölgelerine yönelik konut projeleri ve bakanlık destekleri, ilçedeki en uygulanabilir dönüşüm araçları arasında yer almaktadır.

Yüksek Risk – Damal, Ardahan'ın küçük ve en kuzey ilçelerinden biri olup Türkiye'nin en soğuk ve en karlı bölgelerinde yer almaktadır. Sert iklim koşulları, eski yapı stoku ve sınır bölgesinin getirdiği sosyoekonomik kısıtlar ilçenin risk profilini yüksek tutmaktadır.

Damal, Ardahan'ın kuzeyinde ve Gürcistan sınırına yakın konumda yer alan küçük bir ilçedir. Nüfusu oldukça sınırlı olan ilçede ekonomik yaşam büyük ölçüde hayvancılık ve tarıma dayanmaktadır. Damal'daki konut stoğunun büyük bölümü eski taş ve yığma yapılardan oluşmaktadır. Bu yapılar, hem günümüz deprem standartlarını hem de bölgenin zorlu iklim koşullarına uyumu sağlayamamaktadır. Yılın büyük bölümünde dondurucu soğukların hüküm sürdüğü ilçede don-çözülme döngüleri yapıları hızla yıpratmaktadır. Volkanik kökenli zemin yapısı bölgede yaygın olmakla birlikte kış şartlarına bağlı zemin donması, temel sistemlerinde uzun vadeli sorunlara yol açmaktadır. Bu koşullarda yeni yapılar için uygun don derinliği ve yalıtım standartlarına dikkat edilmesi büyük önem taşımaktadır. Damal'da kentsel dönüşüm ihtiyacı bireysel ölçekte ele alınmaktadır. TOKİ'nin kırsal ve sınır bölgeleri konut projeleri ile bakanlık destekleri, ilçe sakinleri için en erişilebilir dönüşüm araçlarını sunmaktadır.

Yüksek Risk – Göle, Ardahan'ın en büyük ilçesi olup Türkiye'nin en soğuk ilçelerinden biri olarak kayıtlara geçmiştir. Geniş eski yapı stoku, sert iklim koşulları ve bölgenin jeolojik yapısı yüksek risk profili oluşturmaktadır.

Göle, Ardahan'ın güneyinde ve Türkiye'nin en yüksek rakımlı ovasında yer alan; Göle peyniri ve sütüyle ulusal çapta tanınan bir ilçedir. Nüfusu diğer Ardahan ilçelerine göre fazla olan Göle, ilin en önemli ekonomik merkezi konumundadır. Göle'nin yapı stoğu geniş ve çeşitlidir. Merkezdeki apartmanların büyük bölümü 1970-1990 dönemine ait olup günümüz deprem yönetmeliğini karşılamamaktadır. Sert iklim koşullarının uzun yıllar boyunca yarattığı yıpranma, bu yapılardaki yapısal sorunları derinleştirmektedir. Göle Ovası'nın zemin yapısı, alüvyal özellikler taşımasıyla birlikte kış şartlarında zemin donması ve çözülme döngüleri temel sistemlerinde ciddi hasarlara yol açabilmektedir. Yeni yapılar için don derinliğine uygun temel tasarımı zorunludur. Göle'de kentsel dönüşüm bilinci son yıllarda artmakta; özellikle merkezdeki eski apartman sahipleri riskli yapı tespiti süreçlerini araştırmaktadır. Yarısı bizden kampanyası, kentsel dönüşüm kredisi ve kat karşılığı inşaat modeli, ilçedeki dönüşümü hızlandıran temel mekanizmalardır.

Yüksek Risk – Hanak, Ardahan'ın Artvin sınırına yakın konumda yer alan ve Türkiye'nin en ücra ilçelerinden biri olan küçük bir yerleşim alanıdır. Sert iklim, eski yapı stoku ve dağlık topografya yüksek risk profili oluşturmaktadır.

Hanak, Ardahan'ın güneyinde ve Artvin iline komşu, dağlık ve ormanlık bir coğrafyada yer alan küçük bir ilçedir. Nüfusu son derece sınırlı olan ilçede ekonomik faaliyetler hayvancılık, ormancılık ve küçük ölçekli tarıma dayanmaktadır. Hanak'taki konut stoğunun tamamına yakını kırsal konut niteliğinde olup eski taş ve yığma yapılardan oluşmaktadır. Bu yapıların hem sismik dayanım açısından hem de sert iklim koşullarına uyum bakımından yetersiz kaldığı görülmektedir. Dağlık topografyada konumlanan parsellerde heyelan ve kaya düşmesi riskleri dikkat gerektirmektedir. Kış aylarında yoğun kar yükü ve uzun süren don dönemleri, yapı sistemlerini hızla yıpratmaktadır. Hanak'ta kentsel dönüşüm ihtiyacı, kırsal konut dönüşümü programları çerçevesinde bireysel başvurularla karşılanabilir. TOKİ'nin kırsal ve uzak bölge konut projeleri ile bakanlık destekleri en erişilebilir dönüşüm araçlarını sunmaktadır.

Yüksek Risk – Posof, Ardahan'ın en doğu noktasında Gürcistan sınırına yakın ve Türkiye'nin en uzak köşelerinden birinde yer alan küçük bir ilçedir. Sert iklim koşulları, eski yapı stoku ve dağlık topografya, Posof'u yüksek risk kategorisinde değerlendirmeyi gerektirmektedir.

Posof, Ardahan'ın doğusunda Gürcistan ve Güney Osetya sınırına yakın konumda yer alan ve Türkiye'nin sınır bölgelerinin en sarp ve ücra kesimlerinden birini oluşturan bir ilçedir. Çok az nüfusuyla Türkiye'nin en seyrek nüfuslu ilçeleri arasında yer alan Posof'ta ekonomik yaşam hayvancılık ve ormancılığa dayanmaktadır. Posof'taki konut stoğunun büyük bölümü kırsal konut niteliğindedir. Taş ve ahşap karkas eski yapıların hem sismik hem de iklimsel standartlar açısından yetersiz kaldığı görülmektedir. Sarp dağlık topografya, heyelan ve kaya düşmesi risklerini bölge genelinde artırmaktadır. Yoğun kar yağışı ve uzun süren don dönemleri de yapı sistemlerini ciddi biçimde etkileyen faktörler arasındadır. Posof'ta kentsel dönüşüm ihtiyacı, TOKİ'nin uzak ve sınır bölgeleri konut projeleri ile bakanlık destekleri aracılığıyla bireysel ölçekte karşılanabilir. E-devlet portalı ve Ardahan İl Müdürlüğü'nün uzaktan danışmanlık hizmetleri, coğrafi erişim güçlüklerini gidermede kilit rol oynamaktadır.