Çankırı Kentsel Dönüşüm, KAF Zonu Kaya Düşmesi ve Tarihi Mahalleler

Orta Risk – Çankırı merkez, İç Anadolu'nun kuzey ucunda hafif ile orta arasında sismik tehlike içermekte; tuz madenciliğiyle özdeşleşen ilçede zemin çöküntüsü ve tuzlu zemin koşulları yapı güvenliğini özel biçimde etkilemektedir.

Çankırı ili merkez ilçesi, İç Anadolu'nun kuzeyinde, tarihsel tuz madenciliğiyle tanınan bir kent merkezidir. Sismik açıdan Çankırı, Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın güney kollarından biri olan Tosya-Ladik fayının etkisi altında kalmaktadır. 1944 Bolu-Gerede depremi (M7,4) ve 2000 yılında yaşanan bazı bölgesel sarsıntılar bölgeyi etkilemiştir. Çankırı'nın en özgün yapısal riski, tuz madenciliğinden kaynaklanan zemin çöküntüsü tehlikesidir. Tuz kayası üzerinde konumlanan bazı mahalleler, yer altındaki boşlukların büyümesiyle ciddi zemin oturması ve çöküntü riskleriyle yüzleşmektedir. Bu alanlar özel geoteknik değerlendirme ve yapı yaklaşım yasağı gerektirmektedir. İlçe merkezinde 1960-1985 dönemine ait betonarme yapı stoku yoğundur. Bu yapılar hem deprem hem de tuz kayasının yarattığı özgün zemin koşullarına karşı yetersiz kalmaktadır. Kale çevresindeki tarihi yapılar ise hem restorasyon hem de güvenli zemin değerlendirmesi gerektirmektedir.

Düşük-Orta Risk – Atkaracalar, Çankırı'nın kuzey kesiminde dağlık bir yapıya sahip olup kırsal yığma yapı stoku ile köy boşalması nedeniyle bakımsız binaların varlığı kentsel dönüşüm önceliğini oluşturmaktadır.

Atkaracalar, Çankırı iline bağlı kuzey kesimde, engebeli ve ormanlık bir arazide konumlanmış küçük bir ilçedir. İlçenin sismik tehlikesi Çankırı geneli düzeyinde orta bandın altında kalmakla birlikte, dağlık topoğrafya kaya düşmesi ve heyelan risklerini beraberinde getirmektedir. Bu jeolojik etkenler bazı köy yerleşkelerinde yapı güvenliğini doğrudan tehdit etmektedir. Köy nüfusunun yıllar içinde iyice azalmasıyla birlikte pek çok yapı uzun süre bakımsız kalmıştır. Ahşap çatı sistemleri ve taş duvarlı geleneksel köy yapıları nem bozunması ile çatı çöküntüsü riski taşımaktadır. Bu yapıların büyük çoğunluğu riskli yapı tespiti kapsamına girebilecek niteliktedir. Heyelan güzergahlarına yakın konumdaki bazı köy evleri acil taşınma ya da yıkım gerektiren kritik bir tehlike içinde bulunmaktadır. İlçede doğru haritalama ve önceliklendirme ile kentsel dönüşüm kaynaklarının verimli kullanılması büyük önem taşımaktadır.

Orta Risk – Çerkeş, Çankırı'nın kuzeybatısında orta düzeyde sismik tehlike içermekte; dağlık topoğrafya ve köy yapı stoğu önemli kentsel dönüşüm ihtiyacı oluşturmaktadır.

Çerkeş, Çankırı iline bağlı, Batı Karadeniz geçişinin eteklerinde yer alan ve yaylacılıkla özdeşleşen bir ilçedir. Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın güney kollarının bölgeye etkisi orta düzeyde bir sismik tehlike yaratmaktadır. 1944 Bolu-Gerede depremi bu bölgeyi de etkilemiş ve bazı yapılarda hasar bırakmıştır. Çerkeş merkezi, 1960-1985 yılları arasında inşa edilmiş betonarme yapıları barındırmakta; bu yapılar modern deprem yönetmelikleri açısından yetersiz kalmaktadır. Dağlık köylerde ise geleneksel çatma ahşap ve kerpiç yapılar, donma-çözülme döngüleri ve nem etkileriyle hızla bozunmaktadır. Yayla koşullarında uygulanan bazı gece-gündüz sıcaklık farkları yapı malzemelerini zorlamaktadır. Son yıllarda yayla turizmine artan ilgi, bazı köylerde ve yayla bölgelerinde denetimsiz yapılaşmayı tetiklemektedir. Bu yapıların zemin etüdü ve yapı güvenliği açısından izlenmesi gerekmektedir.

Düşük-Orta Risk – Eldivan, Çankırı'nın güneybatısında görece düşük sismik tehlike içeren küçük bir ilçedir; köy yapı stoğu ve bakımsız yığma evler öncelikli dönüşüm hedeflerini oluşturmaktadır.

Eldivan, Çankırı iline bağlı küçük ve kırsal bir ilçe olup hafif sismik tehlike içermektedir. İlçe nüfusu son yıllarda belirgin biçimde azalmış; bu durum köy yapılarının uzun süre bakımsız kalmasına neden olmuştur. Tarihi kervansaray rotası üzerinde yer alan Eldivan, bazı tarihi yapıları da bünyesinde barındırmaktadır. Köy yapı stoku ağırlıklı olarak taş ve kerpiç yığma yapılardan oluşmakta; bu yapılar yaşlılık ve bakımsızlık nedeniyle yapısal güvenlik riski taşımaktadır. Bazı köylerde güçlendirilmemiş tek katlı evler, aşırı yağış ve don etkileriyle hızla bozunmaktadır. Nüfus yoğunluğunun düşüklüğü nedeniyle kentsel dönüşüm finansman modelleri ilçeye yönelik özel uyarlama gerektirmektedir.

Orta Risk – Ilgaz, Çankırı'nın kuzeyinde Ilgaz Dağı eteklerinde konumlanmış; dağlık topoğrafya ve köy yapı stoğu ile kayak turizmi baskısının getirdiği yapılaşma sorunları orta düzeyde kentsel dönüşüm gereksinimi yaratmaktadır.

Ilgaz, Çankırı'nın kuzeyinde Ilgaz Dağı'nın eteklerine yaslanmış ve kayak merkezi olarak tanınan bir ilçedir. Dağlık coğrafya heyelan ve kaya düşmesi risklerini beraberinde getirmekte; özellikle yüksek eğimli parsellerde yer alan yapılar bu tehlikelere açıktır. Kuzey Anadolu Fay sisteminin etki alanında kalsa da bölgenin doğrudan fay hattından uzaklığı sismik riski orta düzeyde tutmaktadır. Ilgaz merkezi ve köylerinde 1960-1985 döneminden kalma yapılar mevcuttur. Kayak merkezine yakın alanlar, yoğun turizm dönemlerinde yapısal güvenlik ve altyapı yeterliliği açısından baskı altına girmektedir. Son yıllarda kayakçılık sezonu boyunca doluluk oranlarının artmasıyla turizm amaçlı yapılaşma da ivme kazanmıştır. Ilgaz'da kar yükü, yapı çatı ve taşıyıcı sistemleri üzerinde kritik bir yük oluşturmaktadır. Özellikle eski yığma ve karma yapılarda karın ağırlığını karşılayacak yeterli çatı kapasitesinin bulunup bulunmadığı sistematik biçimde değerlendirilmelidir.

Düşük-Orta Risk – Kızılırmak, Çankırı'nın küçük kırsal ilçelerinden biri olup görece sakin sismik koşullarına rağmen yığma köy yapıları ve bakımsızlık sorunları nedeniyle düşük düzeyde kentsel dönüşüm önceliği taşımaktadır.

Kızılırmak, Çankırı'ya bağlı, Kızılırmak nehri havzasında küçük bir kırsal ilçedir. Sismik açıdan bölge sakin kalmakta; yerel fay aktivitesi düşük düzeyde seyretmektedir. Yine de ilçedeki köy yapı stoku uzun süreli bakımsızlık ve nüfus azalmasının getirdiği ihmal nedeniyle yapısal risk taşımaktadır. Geleneksel taş ve kerpiç yığma yapılar, Kızılırmak'ın köy dokusunu oluşturmaktadır. Bu yapılarda nem ve rutubet kaynaklı temel çürümesi ile çatı ve üst kat döşemelerinde çöküntü belirtileri görülmektedir. Terk edilen yapılar, köy yolları ve ortak alanlar için ek tehlike potansiyeli oluşturmaktadır. Ilçede yaşayan sakinlerin büyük çoğunluğu kendi yapı risklerinin farkında olmamakta; bu nedenle proaktif tespit ve farkındalık çalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır.

Orta Risk – Kurşunlu, Çankırı'nın güneydoğusunda kaplıca turizmiyle tanınan bir ilçedir; termal alan yakınındaki yapılaşma ve eski betonarme yapı stoku orta düzeyde kentsel dönüşüm gereksinimi yaratmaktadır.

Kurşunlu, Çankırı'ya bağlı, Kurşunlu Kaplıcaları ile tanınan ve sağlık turizmine ev sahipliği yapan bir ilçedir. Sismik açıdan bölge orta tehlike bandında değerlendirilmekte; Kuzey Anadolu Fay sisteminin güney kolları bölgeyi belirli bir risk altına sokmaktadır. Kaplıca alanı yakınındaki yapılaşma, termal su etkisiyle değişen zemin koşulları açısından özel değerlendirme gerektirmektedir. Sıcak su kaynaklarının çevre zemine etkisi, zaman zaman zemin geçirgenliği ve taşıma kapasitesi değişikliklerine yol açabilmektedir. Termal bölgede inşa edilmiş eski otel ve pansiyon yapıları bu açıdan risk taşımaktadır. Ilçe merkezindeki 1960-1985 dönemi betonarme yapılar günümüz deprem yönetmeliklerinin gerisindedir. Turizm mevsiminde doluluk oranının artması, eski yapı kapasitelerinin aşılması riskini beraberinde getirmektedir.

Orta Risk – Orta ilçesi, Çankırı ovasına yayılan bir konumda orta düzeyde sismik tehlike içermekte; merkez ve köy yapı stoğu kentsel dönüşüm gerektirmektedir.

Orta ilçesi, Çankırı'ya bağlı, nispeten düz ovaya yayılan tarım ağırlıklı bir yerleşim yeridir. Sismik aktivite orta düzeyde olmakla birlikte Kuzey Anadolu Fay sisteminin güney kollarının uzak etkisi bölgeyi belirli bir risk altında tutmaktadır. Orta ovasındaki alüvyal zemin katmanları yer yer taban suyu yüksekliği ve taşkın potansiyeli içermektedir. İlçe merkezi ve köylerindeki yapı stoku çeşitli dönemlere aittir. 1950-1980 yıllarına ait yığma ve karma yapılar hem depreme karşı hem de enerji performansı açısından yetersizdir. Köy yapılarının büyük çoğunluğu taş ya da kerpiç yığma teknikle inşa edilmiş olup nem ve don etkileriyle hızla bozunmaktadır. Ilçenin ova konumu, kentsel dönüşüm projelerine ulaşım açısından avantaj sağlamakta; bu durum daha büyük ölçekli projelerin ekonomik fizibilitesini olumlu yönde etkilemektedir.

Düşük-Orta Risk – Ovacık, Çankırı'nın küçük kırsal ilçelerinden biri olup düşük sismik tehlike içermekte; kırsal yapı stoku ve bakımsızlık temel kentsel dönüşüm gündemini belirlemektedir.

Ovacık, Çankırı'ya bağlı küçük ve kırsal bir ilçe olup görece sakin sismik koşullar içinde yer almaktadır. Nüfus yoğunluğu son derece düşük olan ilçede köy yapı stoğu, bakımsızlık ve uzun süreli ihmal nedeniyle çeşitli güvenlik sorunları barındırmaktadır. Ahşap ve taş karışımı geleneksel yapılar, donma-çözülme döngüsü ve nem etkisiyle yıllar içinde yapısal bütünlüğünü yitirmiştir. Ovacık'ta terk edilen yapıların yönetimi ve köy boşalmasıyla başa çıkma stratejileri, ilçe yönetiminin öncelikli gündem maddeleri arasında yer almaktadır. Bazı yapılar, çöküntü riskine karşın geçici barınak amaçlı kullanılmaya devam edilmekte; bu durum ciddi can güvenliği tehdidi oluşturmaktadır. Kentsel dönüşüm finansman modellerinin kırsal dinamiklere uyarlanması ve yaşayan sakinlerin sürece dahil edilmesi, ilçede başarılı bir dönüşüm sağlamanın temel koşullarıdır.

Düşük-Orta Risk – Şabanözü, Çankırı'nın küçük ilçelerinden biri olup düşük sismik tehlike içermekte; köy yapı stoku ve bakımsızlık temel kentsel dönüşüm gündemini oluşturmaktadır.

Şabanözü, Çankırı'ya bağlı küçük ve kırsal bir ilçe olup görece düşük sismik tehlike içermektedir. İlçe nüfusu son yıllarda belirgin biçimde azalmış; bu durum köy yapılarının uzun süre bakımsız kalmasına yol açmıştır. Geleneksel taş, kerpiç ve ahşap yığma yapılar, nem ve don etkileriyle yapısal bütünlüklerini zamanla yitirmiştir. Köy terk süreciyle boşalan yapılar çöküntü riski taşımakta; hâlâ kullanımda olan yapıların bakım durumu da giderek kötüleşmektedir. Şabanözü'nde kentsel dönüşüm önceliği, yaşayan sakinlerin güvenli barınma koşullarını iyileştirmek ve tehlikeli yapı stokunu temizlemek üzerine kurulmalıdır.

Düşük-Orta Risk – Yapraklı, Çankırı'nın kuzeyinde dağlık bir yapıya sahip olup düşük sismik tehlike içermekte; heyelan güzergahlarına yakın köy yapıları ve bakımsız yığma binalar öncelikli dönüşüm hedefleridir.

Yapraklı, Çankırı'nın kuzeydoğusunda dağlık bir arazide konumlanan küçük kırsal bir ilçedir. Dağlık topoğrafya, yüksek yağış miktarlarıyla birleşince heyelan ve kaya düşmesi riskini artırmakta; bu durum bazı köy yapılarını jeolojik tehlikeler açısından savunmasız bırakmaktadır. Sismik aktivite görece düşük kalmakla birlikte fay etkileri bölgede göz ardı edilmemelidir. Köy yerleşkelerindeki ahşap ve taş yapılar, aşırı kar yükü ve donma-çözülme döngüsüne bağlı olarak çatı ve üst kat döşemelerinde çeşitli hasarlar barındırmaktadır. Yapraklı'da nüfus göçü de köy boşalmasını hızlandırmış; pek çok yapı uzun yıllar bakımsız kalmıştır. Heyelan güzergahlarının detaylı haritalanması ve bu bölgelerdeki yapılar için tahliye planlarının hazırlanması, ilçede kentsel dönüşümün ötesinde jeolojik risk yönetiminin de ele alınmasını zorunlu kılmaktadır.