Hatay İskenderun Kentsel Dönüşüm, Sahil Çökmesi ve Rezerv Alanlar

2023 Kahramanmaraş depremi ağır hasar bölgesi; Amanos fay sistemi yakınlığında birinci derece sismik tehlike.

Altınözü, Hatay'ın güneydoğusunda, Suriye sınırına yakın konumuyla Amanos Dağları'nın güney eteklerinde kurulmuş bir ilçedir. Nüfusu 30.000-35.000 arasında olan ilçe, zeytin, portakal ve sebze tarımıyla geçimini sağlamaktadır. 6 Şubat 2023 depremleri Altınözü'nü ağır biçimde etkilemiş; ilçede çok sayıda yapı yıkılmış ya da ağır hasar görmüştür. Jeolojik açıdan Altınözü, Amanos ve Ölü Deniz fay sistemlerinin kesişim bölgesinde birinci derece deprem tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu tektonik konum, ilçeyi Türkiye'nin en yüksek sismik risk taşıyan bölgelerinden biri yapmaktadır. Kireçtaşı ve bazalt kaya formasyonları yerel jeolojik çeşitlilik sağlarken, vadi tabanlarındaki alüvyon birikintileri sıvılaşma riskini artırmaktadır. 2023 sonrasında Altınözü'nde kapsamlı yeniden yapılanma süreci başlatılmış; TOKİ kalıcı konutları ve altyapı projeleri hız kazanmıştır. Suriye sınırına yakınlık, hem ekonomik ticaret olanakları hem de güvenlik zorunlulukları açısından ilçenin gündelik yaşamını şekillendirmektedir.

2023 depreminde Türkiye'nin en ağır kentsel yıkımına sahne olan il merkezi; Ölü Deniz Fay Zonu doğrudan üzerinde, birinci derece sismik tehlike.

Antakya (antik adıyla Antiocheia), binlerce yıllık tarihi dokusuyla Türkiye'nin en köklü şehirlerinden biridir. Hristiyan, Yahudi ve Müslüman kültürlerinin buluştuğu bu kadim kent, 6 Şubat 2023 depremlerinde (M7.7 ve M7.6) büyük bölümü yıkılmış; Türkiye tarihinin en büyük kentsel yıkımlarından birine sahne olmuştur. Antakya'nın tarihi merkezi, hanları, çarşıları ve çok katmanlı tarihi dokusu telafi edilemez bir kayba uğramıştır. Jeolojik açıdan Antakya, Ölü Deniz Transform Fayı'nın Türkiye segmenti üzerinde, sismik riski en yüksek kent merkezlerinden birinde konumlanmaktadır. Asi Nehri vadisinin oluşturduğu alüvyon zemin, deprem sırasında sıvılaşma eğilimi göstermiş; bu durum yapısal hasarı dramatik biçimde artırmıştır. Amanos Dağları'nın doğu yamaçlarına sıkışan kentin topografyası, tahliyet ve yeniden yapım süreçlerini de güçleştirmektedir. 2023 sonrasında Antakya, Türkiye tarihinin en kapsamlı kentsel dönüşüm ve yeniden yapılanma sürecine girmiştir. UNESCO ve uluslararası miras kuruluşları tarihi dokunun korunması için çalışmalar başlatmıştır. Yeniden yapılanmada sismik güvenlik, tarihi kimliğin korunması ve ekonomik yeniden canlanma üçlü hedef olarak belirlenmiştir.

Akdeniz kıyısında 2023 deprem etki alanı; Amanos fay sistemi yakınlığı, kıyı sismik riski ve taşkın potansiyeli.

Arsuz, Hatay'ın güneybatısında Akdeniz kıyısında, İskenderun Körfezi'ne bakan konumuyla deniz turizmi ve balıkçılıkla tanınan bir ilçedir. 2012 yılında İskenderun'dan ayrılarak bağımsız ilçe statüsü kazanan Arsuz, nüfusu 60.000-65.000 arasında olan, hızla büyüyen bir kıyı ilçesidir. Yazın Antakya ve İskenderun'dan gelen tatilcilerin akını, ilçe ekonomisini güçlü biçimde canlı tutmaktadır. 6 Şubat 2023 depremleri Arsuz'u da orta-ağır düzeyde etkilemiş; çok sayıda yapıda hasar meydana gelmiştir. Amanos Dağları'na yakın konum ve Ölü Deniz Fayı'nın uzantıları bu bölgeyi yüksek sismik risk altında tutmaktadır. Kıyı alüvyon zemini, deprem sırasında sıvılaşma eğilimi göstermiş; bu durum kıyı yapılarındaki hasarı artırmıştır. Akdeniz kıyısından gelen fırtınalar da kıyı erozyonunu hızlandırmaktadır. Arsuz'da yeniden yapılanma süreci, kıyı turizm altyapısının onarılmasını ve yeni yapılarda sismik güvenlik standartlarının uygulanmasını kapsamaktadır. Kıyı koruma yapıları güçlendirilmekte; turistik tesislerin depreme dayanıklı yenilenmesi sürmektedir.

Amanos Dağları geçiş noktası; 2023 depremi etki alanında, birinci derece sismik tehlike, yamaç yerleşimlerinde heyelan riski.

Belen, Hatay'ın kuzeyinde Amanos Dağları'ndaki tarihi Belen (İskenderun) Geçidi üzerinde konumlanan stratejik bir ilçedir. Antik çağdan bu yana Anadolu ile Suriye arasındaki en önemli karayolu güzergâhı üzerinde yer alan ilçe, tarih boyunca ticaret ve askeri geçişin odak noktası olmuştur. Nüfusu 25.000-28.000 arasındadır. İlçe, sanayi ve ticaret ile tarımı birleştiren çeşitlendirilmiş bir ekonomiye sahiptir. Jeolojik açıdan Belen, Amanos Dağları'nın tektonik fay hattı üzerinde birinci derece deprem bölgesindedir. 6 Şubat 2023 depremleri ilçede de ciddi hasara yol açmış; Amanos fay segmentine yakın yapılar öncelikli risk grubuna alınmıştır. Dağ geçidinin dik yamaçlarına oturan bazı köy ve mahalleler heyelan ve kaya düşmesi riskiyle karşı karşıyadır. Belen'de stratejik karayolu güzergâhı üzerindeki konumu, sanayi ve lojistik tesislerinin yoğunlaşmasına katkıda bulunmaktadır. Bu endüstriyel gelişim, yapı güvenliği denetiminin önem kazanmasını zorunlu kılmaktadır.

Antakya çevresinde 2023 depremi en ağır etkilenen bölgelerden biri; Ölü Deniz Fayı doğrudan üzerinde, alüvyon zemin sıvılaşma kritik.

Defne, 2012 yılında Antakya ilçesinden ayrılarak bağımsız ilçe statüsü kazanmış ve Antakya'nın güneyi ile güneybatı mahallelerini kapsayan kentsel-yarı kentsel bir ilçedir. Nüfusu 170.000-180.000 ile Hatay'ın en kalabalık ilçelerinden biridir. Antakya'nın tarihi merkezine sınır komşusu olan Defne, yoğun konut dokusunu ve yeşil alanları bir arada barındırmaktadır. 6 Şubat 2023 depremleri Defne'yi en yıkıcı biçimde etkileyen ilçeler arasına katmıştır. Ölü Deniz Transform Fayı'nın doğrudan geçtiği bu alanda, binlerce yapı göçmüş; on binlerce kişi hayatını kaybetmiştir. Asi Nehri alüvyon ovasına yakın konum, sıvılaşma riskini maksimum düzeye çıkarmış; bu etki çöken yapı sayısını dramatik biçimde artırmıştır. Defne, Türkiye tarihinin en yüksek deprem kayıplarına sahne olan ilçeleri arasında yer almaktadır. Yeniden yapılanma sürecinde Defne, TBDY-2018 ötesi güçlendirilmiş standartların uygulandığı, zemin sıvılaşma haritasına dayalı özel inşaat kısıtlamalarının geçerli olduğu kapsamlı bir kentsel dönüşüm alanına dönüşmektedir.

İskenderun Körfezi kuzey kıyısında 2023 depreminden görece az etkilendi; ancak Amanos fay sistemi etki alanında birinci derece deprem bölgesi.

Erzin, Hatay'ın en kuzeyinde, Adana ili sınırına yakın İskenderun Körfezi'nin kuzey ucunda konumlanan küçük-orta ölçekli bir kıyı ilçesidir. Nüfusu 30.000-35.000 arasında olan ilçe, tarım, balıkçılık ve kısmi sanayiyle geçimini sağlamaktadır. Erzin limanı ve yakın çevresindeki sanayi alanları, İskenderun Körfezi sanayi koridoruna katkıda bulunmaktadır. 6 Şubat 2023 depremleri Erzin'i Hatay'ın güney ilçelerine kıyasla görece daha hafif etkilemiştir. Bu bölgenin Amanos fay hattına olan görece uzaklığı ve zemin yapısı, hasarı sınırlı tutmuştur. Bununla birlikte ilçe, Amanos fay sisteminin etki alanında birinci derece deprem bölgesinde yer almakta; gelecekteki depremler için hazırlıklı olunması zorunludur. Erzin'in Akdeniz iklimiyle uyumlu meyve ve sebze tarımı (narenciye, domates) ve balıkçılık sektörü ekonomik dayanakları oluşturmaktadır. İlçe, Türkiye'nin gıda güvenliğine katkı sunan verimli Çukurova-İskenderun Körfezi tarım koridorundaki konumuyla ayrı bir önem taşımaktadır.

Amanos Dağları doğu yamacında 2023 depremi etki alanı; birinci derece deprem bölgesi, yamaç heyelan riski.

Hassa, Hatay'ın kuzeyinde, Amanos Dağları'nın doğu yamacında, Gaziantep ile sınır hattına yakın konumuyla iç kesimlere açılan bir geçiş ilçesidir. Nüfusu 25.000-30.000 arasında olan ilçe, zeytinyağı, narenciye ve sebze tarımıyla ekonomisini sürdürmektedir. Amanos Dağları'nın zengin orman ekosistemi, ilçeye ekoturizm potansiyeli kazandırmaktadır. 6 Şubat 2023 depremleri Hassa'yı orta-ağır düzeyde etkilemiş; köy yapı stoğunda ciddi hasar meydana gelmiştir. Amanos Dağları'nın tektonik fay hattına yakınlığı, ilçeyi 2023 depreminin en şiddetli hissedildiği bölgeler arasına katmıştır. Dağlık arazi yapısı ve yoğun yağışlı kışlar, heyelan ve erozyon riskini süregelen bir sorun haline getirmektedir. Hassa'nın köy yapı stoğunda geleneksel taş ve kâgir teknikler egemendir. 2023 sonrasında yeniden yapılanma, önce köy yapılarının riskli yapı tespiti ve ardından güçlendirme ya da yenileme sürecini kapsamaktadır.

2023 depreminde ağır hasar; Amanos fay sistemi doğrudan üzerinde, birinci derece sismik tehlike, alüvyon zemin sıvılaşma.

Kırıkhan, Hatay'ın kuzeyinde Amanos Dağları eteklerinde, Gaziantep il sınırına yakın konumda büyük bir ilçe merkezidir. Nüfusu 100.000'i aşan Kırıkhan, Hatay'ın kalabalık ilçelerinden biri olup zeytinyağı, portakal ve narenciye tarımı ile sanayiyle geçimini sağlamaktadır. İlçe, Hatay-Gaziantep-Adana üçgeninin sanayi koridorundaki konumuyla bölgede önemli bir ticaret merkezi işlevi görmektedir. 6 Şubat 2023 depremleri Kırıkhan'ı ağır biçimde etkilemiştir. Amanos fay hattına yakın konumuyla ilçe merkezinde çok sayıda çok katlı yapı çökmüş; yüzlerce kişi hayatını kaybetmiştir. İlçenin alüvyon zemin alanlarında sıvılaşma etkileri belgelenmiş; bu bölgedeki yapılar öncelikli risk tespitine alınmıştır. Yeniden yapılanma Kırıkhan'ı Türkiye'nin en kapsamlı deprem sonrası kentsel dönüşüm sahalarından biri konumuna taşımaktadır. Kırıkhan'ın 2023 sonrası inşaat standartları TBDY-2018 ötesi güçlendirilmiş Hatay özel zemin gereksinimleri kapsamında belirlenmektedir. Amanos fay hattına belirlenmiş güvenlik mesafesi içinde yeni yapılaşma yasaklanmıştır.

Birinci derece deprem bölgesi; İskenderun Körfezi kıyı şeridinde tsunami riski ve dolgu zemin bölgeleri kritik. Petrokimya tesisleri nedeniyle sanayi kaynaklı çevresel risk iç içe.

Payas, İskenderun Körfezi kıyısında konumlanan, Türkiye'nin en yoğun sanayi altyapılarından birine ev sahipliği yapan bir ilçedir. Tüpraş İskenderun Rafinerisi ve İSDEMİR (İskenderun Demir ve Çelik Fabrikası) bu bölgenin ekonomik omurgasını oluşturmaktadır. İlçe nüfusu sanayi çalışanlarıyla birlikte 80.000'i aşmaktadır. Deprem riski açısından İskenderun Körfezi Fayı ve Doğu Anadolu Fayı'na yakınlık kritik önem taşır. 2023 Kahramanmaraş depremleri (Mw 7.7 ve 7.6) Payas'taki sanayi tesislerini ve konut stoğunu ağır biçimde etkilemiş; petrokimya tesislerinde acil müdahale protokolleri devreye girmiştir. Kıyı dolgu alanlarında inşa edilmiş yapı stoku sıvılaşma ve çökme riski taşımaktadır. Deprem anında denizin çekilmesi ve olası tsunami dalgası ciddi bir risk senaryosu olarak değerlendirilmektedir. Kentsel dönüşüm kapsamında sanayi bölgesi ile konut alanlarının birbirinden tamponlanması, kıyı yapılarının geri çekilmesi ve mevcut konut stoğunun güçlendirilmesi öncelikli projeler arasındadır.

Akdeniz kıyısında birinci derece deprem bölgesi; Ölü Deniz Transform Fayı etkisi, tsunami riski ve kıyı dolgu alanları kritik. 2023 depremleri Samandağ'ı en ağır etkileyen ilçeler arasında gösterdi.

Samandağ, Hatay'ın Akdeniz kıyısındaki en güneyinde yer alan ilçesidir. Antik Seleucia Pieria limanına ev sahipliği yapan ilçe, Alevi kültür mirası ve deniz turizminin iç içe geçtiği özgün bir yapıya sahiptir. Nüfusu 90.000 civarındadır. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri (Mw 7.7 ve 7.6) Samandağ'da yıkıcı sonuçlar doğurdu. Kıyı şeridindeki konutlar, zemin sıvılaşması ve yapı kalite sorunları nedeniyle büyük oranda yıkıldı ya da ağır hasar gördü. Deprem kayıpları ve göç, ilçenin nüfusunu önemli ölçüde azalttı. Ölü Deniz Transform Fayı'nın Akdeniz ile birleştiği bu noktada sismik risk son derece yüksektir. Uzmanlar, Samandağ açıklarında büyük bir deniz tabanı depremi durumunda yerel tsunami dalgasının 2-4 metre yüksekliğe ulaşabileceğini belirtmektedir. Kentsel dönüşüm kapsamında kıyı yapılaşmasının geri çekilmesi ve depreme dayanıklı altyapının kurulması tartışılmakta; Alevi kültür mirasının korunması da projelere dahil edilmektedir.