Iğdır Kentsel Dönüşüm, Aras Havzası Sıvılaşması ve Eski Binalar

İran ve Ermenistan sınırı üçgeninde birinci derece deprem bölgesi; Kuzey Anadolu ve Ağrı fay sistemleri etkisi, Aras Nehri taşkın riski, sert karasal iklim koşulları.

Aralık, Iğdır iline bağlı ve İran ile Ermenistan sınırının yakınında yer alan stratejik bir ilçedir. Aras Nehri vadisinde kurulan ilçe, sert karasal iklimi ve tarihsel olarak önemli sınır geçişleriyle bilinmektedir. Nüfusu yaklaşık 35.000'dir. Sismik açıdan bölge, Doğu Anadolu'nun en aktif fay sistemlerinden birinin etkisi altındadır. 1930'da Iğdır merkezli yaşanan büyük depremler bölgenin kırılganlığını ortaya koymuştur. Tarihsel kayıtlar, Aras vadisinde yüzyıllık periyotlarla M6.5+ depremlerin yaşandığını göstermektedir. Aras Nehri'nin zaman zaman taştığı bu ovada tarım arazileri ve köy yerleşimleri sel riskiyle karşı karşıyadır. Özellikle kar erirken yaşanan yüksek debiler tarihsel olarak hasar vermiştir. Ekonomi tarıma dayalıdır; domates, kavun ve karpuz üretimiyle nam salmış ilçede sınır ticareti de geçim kaynaklarından birini oluşturmaktadır.

Ermenistan sınırına sıfır noktasında birinci derece deprem bölgesi; bozkır ikliminde kuraklık ve erozyon riski, sınır güvenlik kısıtlamaları ekonomik kalkınmayı sınırlandırıyor.

Karakoyunlu, Iğdır iline bağlı ve Ermenistan sınırına komşu küçük ölçekli bir ilçedir. Nüfusu 10.000 civarında olan ilçe, geniş bozkır arazileri ve sınır güvenlik kuşağıyla çevrilmiş köylerden oluşmaktadır. Karakoyunlu adı, bölgede tarihsel olarak beslenen siyah koyun sürüleriyle bağlantılıdır. Sismik açıdan Kuzey Anadolu Fayı'nın doğu uzantıları ve yerel fay sistemleri bu bölgeyi yüksek risk altına sokmaktadır. 1988 Spitak (Ermenistan) depremi (Mw 6.8) sınırın öte tarafında büyük yıkıma yol açmış; Karakoyunlu'da da sarsıntı hissedilmiştir. Bozkır ikliminde yağış yetersizliği tarım verimliliğini kısıtlamakta; aşırı otlatmadan kaynaklanan erozyon sorunları tarım arazilerinin giderek daralmasına neden olmaktadır. Hayvancılık ilçenin birincil geçim kaynağıdır. Sınır kapısının kapalı olması Ermenistan ile ticaret potansiyelini fiilen ortadan kaldırmakta; bu durum ilçenin ekonomik çekim alanını Iğdır merkez ile sınırlı tutmaktadır.

Aras Nehri taşkın vadisinde birinci derece deprem bölgesi; tuz madeni sahası çevresi zemin çöküntü riski, Ermenistan sınırına yakınlık güvenlik kısıtlamaları.

Tuzluca, Iğdır iline bağlı ve Aras Nehri kıyısında kurulu, adını tuz kaynaklarından alan tarihi bir ilçedir. Nüfusu 20.000 civarında olan ilçenin tuz madenciliği geçmişi Roma dönemine kadar uzanmaktadır. Günümüzde halka açık tuz çıkarımı azalmış olsa da jeolojik yapı özgün riskler doğurmaktadır. Tuz katmanlarının üzerinde kurulan bazı yapılarda zemin çöküntüsü ve bozunma riski mevcuttur. Yeraltı tuz oluşumlarının zamanla çözünmesiyle oluşan boşluklar, deprem sarsıntısı altında ani çöküntülere yol açabilmektedir. Bu durum ilçeye özgü jeoteknik bir risk faktörü oluşturmaktadır. Birinci derece deprem kuşağında yer alan Tuzluca, Doğu Anadolu fay sistemlerinin kuzey uçlarına yakınlığı nedeniyle yüksek sismik tehdit altındadır. Aras Nehri'nin taşkın potansiyeli ise tarımsal araziler ve kıyı konutları için mevsimsel risk oluşturmaktadır. Tarım ekonomisi; domates, şeker pancarı ve hayvancılık üzerine kuruludur. İlçe, Iğdır'ın Ermenistan sınırına en yakın yerleşim birimlerinden biri olduğundan ekonomik potansiyeli güvenlik kısıtlamalarıyla sınırlıdır.