Muş Kentsel Dönüşüm, Doğu Anadolu Fayı Kesişimi ve Ağır İklim Şartları

Çok Yüksek (Sıvılaşma, Donma-Çözülme ve DAF/KAF Etkisi)

Muş Merkez ilçesi, tarihi Kale etrafındaki yamaçlar ve geniş Muş Ovası'na doğru yayılan düzlüklerden oluşur. Kale ve Muratpaşa gibi mahallelerdeki yapı stoğu çoğunlukla yığma, kerpiç veya ruhsatsız, plansız tek-iki katlı evlerden oluşmaktadır. Bu binaların deprem dayanımı sıfıra yakındır. Muş Belediyesi ve TOKİ, bu bölgeleri kentsel dönüşüm alanı ilan ederek, eski köhne yapıları kamulaştırmakta ve hak sahiplerini şehrin modern gelişim akslarındaki (kaloriferli, ısı yalıtımlı) yeni TOKİ bloklarına taşımaktadır. Ovadaki (Sunay, Kültür mahalleleri) kentsel dönüşüm dinamikleri ise tamamen farklıdır. Muş Ovası alüvyon yapılıdır ve karların erimesiyle oluşan çok yüksek bir yeraltı su potansiyeline sahiptir. Bu düzlükte yer alan eski 4-5 katlı apartmanların taşıyıcı kolonları, suyun ve kışın donmanın etkisiyle korozyona yenik düşmüştür. Burada yerinde dönüşüm yapmak isteyen vatandaşlar, devletin (Ziraat Bankası vb.) sağladığı düşük faizli kentsel dönüşüm kredilerini çekmek zorunda kalmakta, ancak bölgedeki kısa inşaat sezonu sebebiyle müteahhitler işi 1 yılda bitiremedikleri için (inşaat kışın donduğu için durmaktadır) vatandaşlar kira yardımı sürelerinin dolmasıyla mağdur olmaktadır. Yeni yapılan binalarda, kar yükü sebebiyle (tonlarca karın çatıda kalması) çatılarda çok dik açılı ve ağır çelik konstrüksiyonlu sistemler kurulmak zorundadır.

Yüksek deprem riski; Doğu Anadolu Fay Zonu etkisinde, eski yapılar kritik risk taşıyor.

Bulanık, Muş iline bağlı Doğu Anadolu'nun büyük ova yerleşimlerinden biridir. Murat Nehri Havzası'nda konumlanan ilçe, tarım arazileri ve hayvancılık ekonomisiyle bölgede önemli bir kırsal merkez işlevi görmektedir. Buğday, arpa ve hayvansal üretim ilçe ekonomisinin temelini oluşturmaktadır. Bulanık, Türkiye'nin birinci derece deprem kuşağında yer almaktadır. Doğu Anadolu Fay Zonu'nun etkili olduğu bölgede tarihsel büyük depremler kayıtlarda mevcuttur. Yapı stoğunun önemli bir bölümü 1970'ler ve 1980'lere ait olup günümüz yönetmelikleriyle uyumsuz özelliktedir. Kentsel dönüşüm çalışmaları sürmektedir; ancak kırsal ekonomi ve sınırlı yerel bütçe büyük ölçekli projeleri güçleştirmektedir. Riskli yapı tespiti başvuruları bireysel düzeyde sürdürülmektedir. Yüksek deprem riski, yapı güvenliğini ilçenin birincil önceliği haline getirmektedir. Tarımsal potansiyeli ve stratejik konumuyla Bulanık, doğru altyapı yatırımıyla sürdürülebilir kalkınma potansiyeli taşımaktadır.

Yüksek deprem riski; aktif fay kuşağı üzerinde konumlanan küçük ilçe, yapı güvenliği kritik.

Hasköy, Muş iline bağlı küçük ölçekli bir ilçedir. Bölgenin tarımsal niteliğini yansıtan ilçe, hayvancılık ve tarla tarımıyla geçimini sürdüren bir nüfusa ev sahipliği yapmaktadır. İlçe merkezi görece küçük olmakla birlikte çevre köy ve bağlı yerleşimleriyle birlikte ekonomik bir bütün oluşturmaktadır. Hasköy, Doğu Anadolu Fay Zonu'nun etkisindedir. Bu kuşak, Türkiye'nin en yüksek sismik aktivite bölgelerinden birini kapsamaktadır. Eski yapıların deprem güvenliği birincil kaygı kaynağıdır. Küçük nüfusu ve sınırlı yerel kaynakları nedeniyle büyük ölçekli kentsel dönüşüm projeleri hayata geçirilememektedir. Bireysel yapı tespiti başvuruları ve küçük ölçekli devlet destekli projeler ana çözüm yolunu oluşturmaktadır. Tarımsal kalkınma ve göç baskısıyla şekillenen sosyoekonomik yapı, konut piyasasını kıyı ya da kent ilçelerinden belirgin biçimde farklılaştırmaktadır.

Yüksek deprem riski; dağlık arazi ve fay kuşağı etkisi yapı güvenliğini birincil gündem yapar.

Korkut, Muş iline bağlı dağlık arazisiyle Doğu Anadolu'nun tipik bir kırsal ilçesidir. Yüksek rakımlı konumu nedeniyle sert kış koşullarıyla şekillenen yaşam biçimi, ilçenin sosyoekonomik yapısını belirlemektedir. Geleneksel hayvancılık ve küçük ölçekli tarım ilçe ekonomisinin bel kemiğini oluşturmaktadır. Dağlık arazi bazı kesimlerde heyelan ve toprak kayması riskini beraberinde getirmektedir. Bölgenin yüksek deprem kuşağında yer alması, yapı güvenliğini ilçenin öncelikli sorunu haline getirmektedir. Eski yapılar özellikle köy düzeyinde deprem yönetmelikleriyle büyük ölçüde uyumsuz durumdadır. Sınırlı kaynaklara rağmen devlet destekli yapı yenileme programları bireysel düzeyde sürdürülmektedir. Nüfus göçü ilçenin büyüme kapasitesini kısıtlamaktadır. Doğa turizmi ve dağ spoları potansiyeli, ileride ilçeye ekonomik çeşitlilik kazandırabilecek bir unsur olarak değerlendirilmektedir.

Yüksek deprem riski; tarihi şehir, aktif fay kuşağı ve eski yapılar kritik risk oluşturuyor.

Malazgirt, Muş iline bağlı 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi'yle Türk tarihinin dönüm noktalarından birine adını veren köklü bir ilçedir. Bu tarihsel kimlik, ilçeye kültürel miras turizmi açısından özel bir anlam kazandırmaktadır. Malazgirt Meydan Muharebesi Anma Törenleri her yıl bölgeye önemli sayıda ziyaretçi çekmektedir. Malazgirt, Doğu Anadolu Fay Zonu'nun etkisindeki yüksek deprem riskli kuşakta yer almaktadır. Yapı stoğunun büyük bölümü eski dönemlere aittir; deprem yönetmelikleriyle uyumsuz yapılar merkez mahallelerde yoğunlaşmaktadır. Tarihi öneme sahip bir ilçe olarak restorasyon ve dönüşüm projeleri belirli dönemlerde devlet gündemine alınmaktadır. Ancak sınırlı kaynak ve küçük bütçe büyük ölçekli projeleri zorlaştırmaktadır. Küçük ölçekli tarım ve hayvancılık ekonomisi ilçenin süregelen geçim kaynakları olmaya devam etmektedir. Tarihsel kimlik, sürdürülebilir kalkınmada önemli bir kaldıraç işlevi görebilir.

Çok yüksek deprem riski; 1966 Varto depremi hafızalarda; aktif fay kuşağında kritik alan.

Varto, Muş iline bağlı Türkiye'nin en trajik deprem felaketlerinden birinin yaşandığı tarihi bir ilçedir. 19 Ağustos 1966'da 6,9 büyüklüğünde meydana gelen Varto Depremi binlerce can almış ve ilçeyi neredeyse tamamen yıkmıştır. Bu trajik hafıza, Varto'da deprem riskinin ne denli somut ve yakın bir tehdit olduğunu gözler önüne sermektedir. Varto, Doğu Anadolu Fay Zonu üzerinde en aktif segment noktalarından birine yakın konumdadır. Bu durum ilçeyi Türkiye'nin en yüksek deprem riskli yerleşimlerinden biri konumuna taşımaktadır. Yeniden inşa edilen yapılar bile onlarca yılı kapsayan bir geçmişe sahiptir ve günümüz yönetmelikleriyle uyumsuz hale gelmiş olabilir. 1966 sonrasında devlet desteğiyle yeniden inşa edilen ilçe, zaman içinde yeni bir yapı stoku oluşturmuştur. Bununla birlikte aradan geçen süre, bu yapıların da deprem güvenliği açısından yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Varto'nun demografik yapısı tarım ve hayvancılık merkezli; altyapı yatırımları ise devlet kalkınma programlarıyla şekillenmektedir.