Van Kentsel Dönüşüm, 2011 Deprem Yorgunu Binalar ve Zemin Sıvılaşması

Türkiye'nin en sarp ve izole dağlık ilçelerinden biri; deprem riski, kar izolasyonu ve altyapı yetersizliği kritik sorunlar.

Bahçesaray, Van'ın batısında Türkiye'nin en izole ve ulaşılması en güç ilçelerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Dağ sıraları ve derin vadilerle çevrili bu ilçeye ulaşım; yaz aylarında bile zorlu, kış aylarında ise çoğu zaman imkânsız hale gelmektedir. Sarp dağlık topografya, Bahçesaray'a eşsiz bir doğal güzellik katarken her türlü altyapı yatırımını son derece maliyetli kılmaktadır. Bahçesaray'ın ekonomisi büyük ölçüde hayvancılığa dayanmaktadır. Büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık ile bal arıcılığı başlıca geçim kaynaklarıdır. Yaz aylarındaki kısa tarım sezonunda bazı sebze ve tahıllar da yetiştirilmektedir. Nüfus belirgin biçimde azalmıştır. Yaşam koşullarının ağırlığı ve ekonomik fırsatların yokluğu halkın büyük bölümünü Van ve Muş'a göç etmeye zorlamıştır. Kalan nüfus büyük ölçüde yaşlı kesimden oluşmaktadır. Altyapı son derece yetersizdir. Birçok köyde yol, elektrik, içme suyu ve iletişim altyapısı ya hiç yoktur ya da dönemsel olarak işlevseldir. Sağlık hizmetlerine erişim kritik düzeyde kısıtlıdır.

Dağlık ilçe; Güzeldere yolu ve kış izolasyon riski, deprem tehlikesi öne çıkan başlıklardır.

Çatak, Van'ın güneyinde Botan Çayı'nın kollarından birinin vadisinde konumlanan dağlık bir ilçedir. Bitlis sınırına yakın olan ilçe, Doğu Torosların sarp yamaçlarıyla çevrilidir. Bu coğrafya hem ekolojik açıdan zengin bir peyzaj sunmakta hem de ulaşım güçlükleri barındırmaktadır. Çatak ekonomisi hayvancılık ve kısıtlı tarıma dayanmaktadır. Büyükbaş hayvancılık ve koyun yetiştiriciliği geleneksel geçim kaynaklarıdır. Ormanlar odun ve orman ürünleri açısından kaynak niteliği taşımaktadır. Nüfus azalma eğilimindedir. Zorlu coğrafi koşullar ve ekonomik fırsatların kısıtlılığı genç nüfusu Van ve büyük şehirlere yöneltmektedir. Altyapı eksiklikleri özellikle kırsal mahallelerde belirgindir. Kış aylarında bazı yollar kapanmaktadır. Sağlık hizmetlerine erişim için Van merkeze başvurmak gerekmektedir.

Van Gölü kıyısı; deprem riski ve hızlı kentleşme baskısı öne çıkan başlıklardır.

Edremit, Van'ın Van Gölü kıyısındaki ilçesidir. Gölün eşsiz manzarasına konumlanan ilçe, Van merkezine yakınlığıyla konut ve hizmet talebi açısından ivme kazanmaktadır. Van Gölü'nün dünyanın en büyük sodalı göllerinden biri olması, bölgeye özgün bir coğrafi ve ekolojik önem kazandırmaktadır. Edremit, Van'ın büyükşehir sistemi içinde yeni bir yapılanmayla oluşturulmuş ilçelerden biridir. Hızlı nüfus büyümesi yeni konut projelerini ve altyapı yatırımlarını beraberinde getirmiştir. Van merkezine yakınlığı, ilçeyi sürekli büyüyen bir kentsel alan olarak tanımlamaktadır. Van Gölü kıyısına konumlanmış olması ilçeye turizm ve rekreasyon potansiyeli sağlamaktadır. Sahil düzenlemeleri ve gölün manzarası konut değerlerini yukarı desteklemektedir. 2011 Van depremi bölgeyi derinden etkilemiştir. Yeniden yapılanma süreci ilçenin yapı stoğunu önemli ölçüde yenilemiştir. Deprem riski Van bölgesi için süregelen bir güvenlik parametresi olmaya devam etmektedir.

2011 Van depremi merkezine yakın ilçe; deprem riski ve kentsel yenileme hâlâ sürmektedir.

Erçiş, Van'ın kuzeyinde Van Gölü kıyısında yer alan ve 2011 Van depremi ile 2011 yılındaki ikinci büyük depremde büyük yıkım yaşayan önemli bir ilçe merkezidir. Özellikle 9 Kasım 2011 depremi Erçiş'te büyük can ve mal kaybına yol açmıştır. Bu felaket sonrasında kapsamlı yeniden yapılanma çalışmaları başlatılmış; yeni konutlar, okullar ve altyapı yatırımları ilçenin görünümünü önemli ölçüde değiştirmiştir. Erçiş, Van iline bağlı ilçeler içinde en büyük nüfusa sahip olanlardan biridir. Van Gölü kıyısındaki konumu ve tarihsel ticaret merkezi kimliği ilçeye ekonomik canlılık sağlamaktadır. Tarım, ticaret ve hizmet sektörleri ekonominin belirleyici bileşenlerini oluşturmaktadır. Van Gölü balıkçılığı ilçe için tarihsel olarak önemlidir. Van kedisi endemik balığı inci kefali (İnci kefalı) gölde yaşayan ve koruma altındaki bir türdür. Bu özgün balık, hem ekolojik hem de kültürel açıdan bölge kimliğinin ayrılmaz bir parçasıdır. Deprem riski kalıcı bir gündem maddesidir. Yapı stoğunun önemli bölümü 2011 sonrasında yenilense de zemin koşulları ve deprem hazırlığı takibi zorunludur.

Van Gölü güneyi; deprem riski ve tarımsal sulama sorunları öne çıkan başlıklardır.

Gevaş, Van'ın güneyinde Van Gölü kıyısında yer alan ve tarihi Akdamar Kilisesi'ne olan yakınlığıyla tanınan bir ilçedir. Ermeni mimarisi açısından Türkiye'nin en önemli eserlerinden biri olan Akdamar Kilisesi, Van Gölü'ndeki küçük bir adada bulunmaktadır ve bölgeye özgün bir kültürel miras değeri katmaktadır. Akdamar Kilisesi, restorasyon çalışmalarının ardından belirli dönemlerde ibadete ve ziyaretçilere açılmaktadır. Bu durum, dini turizm ve kültürel miras kapsamında önemli bir çekim odağı oluşturmaktadır. Gevaş ekonomisi Van Gölü kıyısındaki tarım, balıkçılık ve hizmet sektörüne dayanmaktadır. Meyve bahçeleri (elma, armut) ve tahıl başlıca tarımsal ürünler arasındadır. Turizm, Akdamar'ın çekimiyle giderek daha belirleyici bir ekonomik sektör haline gelmektedir. Deprem riski Van bölgesi için süregelen bir endişe kaynağıdır. 2011 depremi ilçeyi de etkilemiş; yeniden yapılanma çalışmaları tamamlanmıştır.

Dağlık iç ilçe; deprem riski, kış izolasyonu ve altyapı eksiklikleri öne çıkan başlıklardır.

Gürpınar, Van'ın güneybatısında Murat Nehri'nin yukarı havzasında yer alan dağlık bir ilçedir. Bitlis ve Hakkari sınırlarına yakın olan ilçe, sarp dağlık arazi ve sert kış koşullarıyla zorlu bir coğrafyada yer almaktadır. Bu coğrafya hem hayvancılık için uygun yayla alanları sunmakta hem de ulaşım güçlükleri barındırmaktadır. Gürpınar ekonomisi büyük ölçüde hayvancılığa dayanmaktadır. Küçükbaş hayvancılık ve büyükbaş hayvancılık başlıca geçim kaynaklarıdır. Yaylacılık geleneği yaz aylarında sürdürülmektedir. Nüfus azalma eğilimindedir. Kış mevsiminin uzun ve sert geçmesi, ekonomik fırsatların kısıtlılığı ve uzak konumu göçü hızlandırmaktadır. Bazı köyler yalnızca yaz mevsiminde iskân edilmektedir. Altyapı yetersizlikleri özellikle kışın belirginleşmektedir. Yollar kar ve buzlanma nedeniyle uzun süre kapanabilmektedir. Sağlık hizmetlerine erişim için Van'a gidilmesi gerekmektedir.

Van Gölü kuzeyinde; deprem riski ve tarımsal sulama sorunları öne çıkan başlıklardır.

Muradiye, Van'ın kuzeyinde Murat Nehri'nin Doğubayazıt'a bağlayan güzergahı yakınında yer alan bir ilçedir. Muradiye Şelalesi, bölgenin en önemli doğal cazibe merkezlerinden biri olup her yıl yerli ve yabancı turistlerin ziyaretine ev sahipliği yapmaktadır. Muradiye Şelalesi, yazın eriyen kar sularının Murat Nehri'ne dökülmesiyle oluşan görkemli bir doğa harikasıdır. Çevresindeki yeşil peyzaj ve şelale manzarası, fotoğraf turizmi ve piknik kültürü için olağanüstü bir ortam sunmaktadır. Muradiye ekonomisi tarım, hayvancılık ve giderek artan turizm gelirine dayanmaktadır. Şelale çevresindeki turizm faaliyetleri yerel esnafa önemli mevsimsel katkılar sağlamaktadır. Tahıl ve şekerpancarı başlıca tarım ürünleri arasındadır. Deprem riski Van bölgesi için süregelen bir endişe kaynağıdır. Altyapı yatırımları son dönemde artmış; yollar ve içme suyu sistemleri yenilenmiştir.

İran sınırına yakın ilçe; deprem riski, güvenlik hassasiyeti ve sert kış koşulları öne çıkan başlıklardır.

Özalp, Van'ın doğusunda İran sınırına yakın konumlanan bir ilçedir. Sarp dağlık arazi ve yüksek irtifada yer alması nedeniyle kışlar aşırı soğuk ve karlı geçmektedir. İran sınırına yakınlığı ilçeye hem jeopolitik bir önem hem de güvenlik hassasiyeti kazandırmaktadır. Özalp ekonomisi hayvancılık ve sınırlı tarıma dayanmaktadır. Küçükbaş hayvancılık başlıca geçim kaynağıdır. İran ile dönemsel küçük ölçekli sınır ticareti de ekonomiye katkı sağlamaktadır. Nüfus azalma eğilimindedir. Zorlu doğal koşullar ve kısıtlı ekonomik fırsatlar göçü hızlandırmaktadır. Altyapı eksiklikleri kırsal mahallelerde belirgindir. Deprem riski Doğu Anadolu Fayı yakınında yer alması nedeniyle yüksek düzeyde kalmaktadır. 2011 Van depremi bölgeyi etkilemiş; yeniden yapılanma süreci ilçenin yapı stoğunu kısmen yenilemiştir.

Van'ın merkez ilçelerinden biri; 2011 depremi mirası ve hızlı kentleşme baskısı öne çıkan başlıklardır.

Tuşba, Van'ın büyükşehir yapılanmasında Van Kalesi çevresini ve gölün doğu kıyısının bir bölümünü kapsayan merkezi ilçelerinden biridir. Tarihi Van Kalesi ve çevresindeki antik yerleşim kalıntıları Tuşba'yı kültürel miras açısından Van'ın en değerli ilçesi haline getirmektedir. Tuşba, 2011 öncesi eski Van şehir merkezinin önemli bir bölümünü barındırmaktaydı. Deprem bu ilçede de büyük hasara yol açmış; yeniden yapılanma süreciyle binalar ve altyapı önemli ölçüde yenilenmiştir. Deprem sonrası Tuşba, hızla inşa edilen yeni konut projeleriyle şekillenen bir görünüm kazanmıştır. Van Kalesi çevresindeki tarihi doku, turizm açısından büyük potansiyel taşımaktadır. Urartu dönemi kalıntıları ve geniş Van ovası manzarası bölgeyi arkeoloji ve kültür turizmi açısından öne çıkarmaktadır. Ekonomik açıdan Tuşba, hizmet sektörü, ticaret ve kamusal kurumların yoğunlaştığı bir yapıya sahiptir. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi yerleşkesi ilçeye eğitim ve gençlik dinamizmi katmaktadır.

2011 depreminin merkez üssüne yakın il merkezi; deprem hazırlığı ve Van Gölü kıyısı yapılaşma yönetimi kritik öncelikler.

Van Merkez, büyüme sürecindeki Van şehrinin idari ve ticari çekirdeğini oluşturmaktadır. 2011 yılında yaşanan iki büyük deprem (7.2 ve 5.6 büyüklüğünde) Van'ı derinden sarsmış; binlerce bina yıkılmış, yüzlerce insan hayatını kaybetmiştir. Bu felaket sonrasında başlatılan kapsamlı yeniden yapılanma süreci kentin fiziksel görünümünü köklü biçimde dönüştürmüştür. Van, Doğu Anadolu'nun en önemli ticaret ve hizmet merkezlerinden biri konumundadır. Coğrafi konumu itibarıyla İran, Irak ve Kafkasya ile olan ticari bağlantıların odağında yer almaktadır. Van Gölü kıyısındaki konumu turistik çekim ve balıkçılık faaliyetleri açısından değer taşımaktadır. Van Kedisi, dünyaca tanınan inci beyaz ve renk gözlü bu eşsiz ırk, ilin simgesi haline gelmiştir. Van Kedisi Araştırma Merkezi şehrin en özgün turizm destinasyonlarından biridir. Ekonomik açıdan Van, tarım, ticaret, kamu istihdamı ve sınır ötesi ekonomiye dayanan çeşitlendirilmiş bir yapıya sahiptir. Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nin katkısıyla eğitim sektörü de belirleyici bir yer tutmaktadır.