Adıyaman Yeniden İnşa, Yerinde Dönüşüm ve Rezerv Alan Projeleri

Orta (Tarihi İlçe Merkezi ve Eski Yapı Stoğu)

Besni, Adıyaman iline bağlı ve bölgenin görece büyük ilçelerinden biridir. Şehir merkezinde tarihi kale ve çevresi ile Cumhuriyet döneminde şekillenen mahalleleri barındıran Besni, karma bir kentsel dokuya sahiptir. Besni, Doğu Anadolu Fay Hattı'nın etkisi altındaki bölgede yer almakta ve bu durum ilçenin deprem riskini önemli ölçüde artırmaktadır. Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde komşu illerde gözlemlenen yıkım, Besni'yi de yakından etkilemiş; ilçede hasarlı yapı tespitleri gerçekleştirilmiş ve bazı binalar yıkılmıştır. Deprem sonrasında bölgede hızlandırılan kentsel dönüşüm süreci, Besni'nin yapı stoğunu yenileme önceliğini artırmaktadır. TOKİ'nin bölgede yürüttüğü konut projeleri ve bireysel afet konutu yapım destekleri, ilçe halkının dönüşüm seçenekleri arasındadır.

Orta (Fırat Havzası Dağlık Bölge, Eski Yapı ve Sismik Risk)

Gerger, Adıyaman'ın doğusunda Fırat Nehri'ne yakın dağlık arazide yer alan, ücra ve küçük bir ilçedir. Atatürk Barajı'nın dolması sonrasında bazı köyleri su altında kalmış; baraj gölü çevresine yerleşim alanlarının taşınması ilçenin demografik yapısını dönüştürmüştür. Gerger'deki yapı stoğu, zorlu coğrafi koşullar nedeniyle büyük ölçüde yerel taş ve kâgir malzemelerle inşa edilmiş yığma yapılardan oluşmaktadır. Bu yapıların depreme karşı direnci düşük olup yeni deprem yönetmeliklerinin gerekliliklerini büyük ölçüde karşılayamamaktadır. 2023 depremi sürecinde ilçede de hasar tespit çalışmaları yürütülmüştür. Baraj gölünün yakınlığı, bazı parsellerde hazine arazisi ve tapu uyuşmazlıkları gibi mülkiyet sorunlarını gündeme getirmektedir. Bu mülkiyet belirsizlikleri, ruhsatlı yapılaşma ve kentsel dönüşüm süreçlerinin önündeki başlıca engellerden birini oluşturmaktadır.

Düşük-Orta (Küçük İlçe Merkezi, Baraj Gölü Etki Alanı)

Samsat, Adıyaman'ın güneydoğusunda Atatürk Barajı gölü kıyısında yer alan küçük bir ilçedir. Barajın yapımı sırasında eski Samsat ilçe merkezi su altında kaldığından, mevcut merkez 1980'lerde yeniden iskân edilmiştir. Bu nedenle ilçenin yapı stoğu, diğer ilçelere kıyasla görece genç olmakla birlikte, yeniden iskân döneminde yapılan binaların teknik standartları sınırlı kalmıştır. Yeniden iskân süreci kapsamında inşa edilen konutların büyük bölümü TOKİ öncesi devlet yurt yapım programları çerçevesinde yükseltilmiştir. Bu yapılarda ısı yalıtımı yetersizliği ve nem sorunları belirgin biçimde öne çıkmaktadır. Ayrıca mevcut yapı stoğunun yaşının 35-40 yıla ulaşmış olması, yapısal dönüşüm ihtiyacını gündeme taşımaktadır. Küçük nüfusuyla Samsat, büyük müteahhit firmalarının ilgi göstermediği bir ilçedir. Kentsel dönüşümün büyük ölçüde devlet programları (TOKİ, Köy-Des) ve bireysel kentsel dönüşüm kredileri aracılığıyla hayata geçirilmesi öngörülmektedir.

Orta (Uzak Dağlık İlçe, Fay Hattı Etkisi)

Sincik, Adıyaman'ın kuzeydoğusunda dağlık arazide konumlanan, tarım ve hayvancılığa dayalı küçük bir ilçedir. Bölge, Doğu Anadolu Fay Hattı ile ilişkili tektonik yapılar açısından aktif bir sismik bölgede yer almaktadır. 2023 depremleri Sincik'te de etkili olmuş; bazı köy ve mahallelerde yapı hasarı meydana gelmiştir. Sincik'teki yapı stoğunun büyük bölümü, yerel taş ve kâgir malzemelerle, teknik standartların gözetilmediği koşullarda inşa edilmiştir. Bu yapıların bir kısmı güçlendirme gerektirirken, büyük bölümünün yeniden yapım kapsamında ele alınması gerekmektedir. Nüfusu son yıllarda belirgin biçimde azalan ilçede, ekonomik zorluklar nedeniyle hasar sonrası onarım kapasitesi oldukça sınırlıdır. Devlet destekli programlar dışında özel sektör yatırımı beklentisi düşüktür.

Düşük-Orta (Küçük Kırsal İlçe, Eski Yapı Stoğu)

Tut, Adıyaman'ın kuzeybatısında konumlanan, az nüfuslu ve ekonomik açıdan kısıtlı bir kırsal ilçedir. İlçenin büyük ölçüde tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan nüfusu, son yıllarda hızlı bir göç süreciyle azalmaktadır. Geriye kalan kalıcı nüfus, büyük çoğunlukla 40-60 yıllık eski yapılarda yaşamaktadır. Tut'taki yapı stoğu, yığma taş ve tuğla ile inşa edilmiş, depreme karşı dayanımı yetersiz yapılardan oluşmaktadır. 2023 depremleri bu yapıların bir kısmında çatlak ve oturma gibi hasarlara yol açmıştır. İlçenin uzak konumu ve ekonomik kısıtlılığı, hasar sonrası onarım kapasitesini zayıflatmaktadır. Nüfus kaybının hızlandığı Tut'ta uzun vadeli kentsel dönüşüm planlamasının, kalan nüfusu merkezi alanlarda toplayacak ve güvenli konuta kavuşturacak biçimde tasarlanması büyük önem taşımaktadır.