Artvin Kentsel Dönüşüm, Heyelan Riskleri ve İstinat Duvarı Maliyetleri

Çok Yüksek (Heyelan ve Yamaç Kayması)

Artvin Merkez ilçesi, Çoruh Nehri vadisine bakan, ortalama %40 ile %60 arasında değişen eğimlere sahip yamaçlara kurulmuştur. Merkezde kentsel dönüşüme girmesi gereken yapı stoğu, 1970'li ve 80'li yıllarda mühendislik hesaplamalarından yoksun, doğrudan kayaya veya stabil olmayan toprağa oturtulmuş yığma veya zayıf betonarme binalardan oluşmaktadır. Kentsel dönüşüm sürecinde, Çarşı ve Çamlık mahallelerindeki dar ve dik yollara iş makinelerinin girmesi (hafriyat kamyonu, beton mikseri, fore kazık makinesi) lojistik bir kabusa dönüşmektedir. Parsellerin küçük ve eğimli olması, birden fazla komşu parselin birleştirilerek (tevhit) ortak bir teraslama yapmasını zorunlu kılmaktadır. Yeni yapılacak binalarda, temelin anakayaya ankrajlanması (çelik halatlarla sabitlenmesi) ve yüksek mukavemetli perde beton duvarların tüm yeraltı katlarını çevrelemesi şarttır. Bu yüksek mühendislik ve hafriyat maliyetleri, vatandaşların kentsel dönüşüm kredisi veya hibe destekleri olmadan kendi binalarını yenilemesini neredeyse imkansız hale getirmektedir.

Yüksek Risk – Ardanuç, Artvin'in güneybatısında ve Çoruh Nehri havzasında derin vadilere yerleşmiş bir ilçedir. Vadinin sarp yamaçlarında konumlanan yapılar, jeolojik açıdan aktif bölgenin sismik riski ve derin vadi morfolojisinin yarattığı heyelan tehlikesiyle yüksek risk barındırmaktadır.

Ardanuç, Artvin iline bağlı ve Çoruh Nehri'nin derin vadilerine sıkışmış sarp topografyasıyla dikkat çeken bir ilçedir. Tarihi kalesi ve köklü yerel kültürüyle ilçe, önemli bir doğal miras alanı niteliğinde olup son yıllarda Çoruh Nehri üzerindeki baraj projeleriyle de gündemdedir. Ardanuç'ta konut stoğunun büyük bölümü sarp yamaç ve derin vadilere kurulmuş eski yapılardan oluşmaktadır. Bu yapıların hem heyelan hem de sismik risk açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. Doğu Karadeniz'in aktif jeolojik yapısı, bölgeye süregelen bir sismik tehlike profili kazandırmaktadır. Çoruh havzasındaki inşaat faaliyetleri, hidroelektrik santrallerin artmasıyla birlikte zemin ve zemin altı koşullarını da etkilemektedir. Yeni yapılarda kapsamlı jeolojik araştırma yapılması zorunludur. Ardanuç'ta kentsel dönüşüm süreci, zorlu topoğrafya ve sınırlı erişim koşulları nedeniyle teknik açıdan karmaşık bir hal almaktadır. Kırsal konut dönüşümü programları ve bakanlık destekleri, ilçedeki en uygulanabilir dönüşüm araçları arasında yer almaktadır.

Yüksek Risk – Arhavi, Artvin'in Karadeniz kıyısında ve sarp dağ eteklerinde sıkışmış yapı stoğuyla öne çıkan bir ilçedir. Karadeniz'in yoğun yağışları, aktif heyelan süreçleri ve bölgenin yüksek sismik aktivitesi, Arhavi'yi yüksek risk kategorisine taşımaktadır.

Arhavi, Artvin'in Karadeniz kıyısında, deniz ile sarp dağların tam arasında sıkışmış ve yoğun yağış alan bir ilçedir. Fındık ve çay tarımının ekonomik yaşamı şekillendirdiği ilçede arazi oldukça değerli ve sınırlıdır; bu durum vadi içine ve yamaçlara yoğun yapılaşmayı beraberinde getirmiştir. Arhavi'deki konut stoğunun büyük bölümü hem kıyıya hem de dik yamaçlara kurulmuş yapılardan oluşmaktadır. Doğu Karadeniz'in aktif sismik kuşağında yer alan ilçe, süregelen bir deprem riski altındadır. Karadeniz'in yoğun yağışları, yamaç stabilizasyonunu olumsuz etkilemekte ve heyelan süreçlerini hızlandırmaktadır. Yağmurlu mevsimlerde su doygunluğuna ulaşan zemin, yamaç hareketlerine ve zemin kaymasına son derece açık hale gelmektedir. Bu koşullar, Arhavi'deki yamaç üstü yapılar için süregelen bir tehlike kaynağı oluşturmaktadır. Arhavi'de kentsel dönüşüm süreci, hem kıyı hem de yamaç yapı stoğunu kapsayan çok boyutlu bir planlama gerektirmektedir. Jeolojik etüd, heyelan riski analizi ve sismik güçlendirme, ilçede yapı yenileme sürecinin vazgeçilmez bileşenleri arasında yer almaktadır.

Yüksek Risk – Borçka, Artvin'in Çoruh vadisinde ve yoğun yağış alan Karadeniz iklim kuşağında yer alan bir ilçedir. Aktif heyelan süreçleri, sismik aktivite ve Çoruh Nehri havzasının jeolojik yapısı Borçka'nın risk profilini yüksek tutmaktadır.

Borçka, Artvin'in güneybatısında ve Çoruh Nehri vadisinde derin kanyonlarla çevrili sarp bir coğrafyaya kurulmuş bir ilçedir. Camili Biyosfer Rezervi'nin varlığıyla uluslararası doğa koruma gündeminde yer alan Borçka, hem ekolojik hem de jeolojik açıdan Türkiye'nin en dikkat çekici bölgelerinden birini oluşturmaktadır. Borçka'daki konut stoğunun büyük bölümü dik yamaçlara ve dar vadilere kurulmuş eski yapılardan oluşmaktadır. Doğu Karadeniz'in aktif sismik kuşağı ve yoğun yağışlar, ilçedeki heyelan riskini sürekli yüksek tutmaktadır. Çoruh Nehri üzerindeki baraj projeleri ve hidroelektrik tesislerin çalışmaları, bölgedeki zemin altı koşullarını etkilemekte; bu durum yapı planlamasında kapsamlı jeolojik değerlendirme yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Özellikle rezervuar alanlarına yakın yerleşimlerde zemin hareketleri ve yamaç stabilitesi izlenmelidir. Borçka'da kentsel dönüşüm süreci, zorlu topoğrafya ve jeolojik riskler nedeniyle teknik açıdan karmaşık bir hal almaktadır. Kırsal konut programları ve uzman jeolojik danışmanlık, ilçedeki en uygulanabilir dönüşüm araçları arasında öne çıkmaktadır.

Yüksek Risk – Hopa, Artvin'in en doğu noktasında ve Gürcistan sınırına yakın konumda, Karadeniz kıyısında yer alan bir ilçedir. Sarp yamaçlar, aktif heyelan süreçleri ve bölgenin yüksek sismik aktivitesi Hopa'nın risk profilini yüksek tutmaktadır.

Hopa, Artvin'in Karadeniz kıyısında ve Gürcistan sınırına sıfır mesafede yer alan; liman ve sınır ticaretinin ekonomik yaşamı şekillendirdiği stratejik bir ilçedir. Türkiye'nin Gürcistan kapısı olarak bilinen Sarp Sınır Kapısı'na yakınlığı, ilçeye özel bir ekonomik dinamik kazandırmaktadır. Hopa'da kıyı ve yamaç arasındaki dar alanda yoğunlaşan yapı stoku, hem denizden gelen nem kaynaklı yapı yıpranmasını hem de yamaç riskleri açısından çift yönlü bir tehdit barındırmaktadır. Doğu Karadeniz'in aktif sismik kuşağı, bölgede süregelen deprem riskine yol açmaktadır. Karadeniz'in en yağışlı kesimlerinden birinde yer alan Hopa'da yoğun yağışlar, zemin su doygunluğunu artırarak heyelan süreçlerini hızlandırmaktadır. Kıyıya yakın alçak alanlarda ise tuzlu deniz suyunun yapı temeli üzerindeki uzun vadeli korozyon etkisi değerlendirmeye alınmalıdır. Hopa'da kentsel dönüşüm süreci, hem kıyı hem de yamaç yapı stoğunu kapsayan çok boyutlu bir planlama gerektirmektedir. Liman ticaretinin getirdiği görece yüksek gelir düzeyi, dönüşüm finansmanına erişimi diğer Artvin ilçelerine kıyasla kolaylaştırmaktadır.

Yüksek Risk – Murgul, Artvin'in bakır madenciliğiyle tanınan ve Murgul Çayı vadisine sıkışmış bir ilçesidir. Madencilik faaliyetlerinden kaynaklanan çevre baskısı, aktif heyelan süreçleri ve yapı stoğunun eski tarihliliği ilçenin risk profilini yüksek tutmaktadır.

Murgul, Artvin'in Batlum sınırı yakınında ve Murgul Çayı'nın derin vadisine yerleşmiş; bakır madenciliğiyle ulusal çapta tanınan bir ilçedir. Murgul Bakır Madeni, yüz yılı aşkın bir tarihiyle Türkiye'nin en köklü maden işletmelerinden biri olma özelliğini korumaktadır. Murgul'da konut stoğunun büyük bölümü maden işçileri ve ailelerine yönelik 1960-1985 döneminde inşa edilmiş yapılardan oluşmaktadır. Bu yapılar hem günümüz deprem yönetmeliğini karşılamamakta hem de madencilik faaliyetlerinden kaynaklanan titreşim ve çevre stresine uzun yıllar maruz kalmıştır. Madencilik faaliyetleri, bölgedeki zemin yapısını ve zemin altı koşullarını doğrudan etkilemektedir. Atık tesisleri, cüruf havuzları ve maden galerileri, yakın çevredeki yapı temelleri üzerinde uzun vadeli riskler oluşturabilmektedir. Bölgenin dağlık topografyası ve yoğun yağışlar, heyelan süreçlerini sürekli aktif tutmaktadır. Murgul'da kentsel dönüşüm süreci, hem madencilik endüstrisinin özel koşulları hem de dağlık topoğrafyanın gerektirdiği teknik standartlar gözetilerek yürütülmelidir.

Yüksek Risk – Şavşat, Artvin'in kuzeyinde ve Gürcistan sınırına yakın sarp dağlık alanda yer alan bir ilçedir. Aktif heyelan süreçleri, sismik aktivite ve eski yapı stoku Şavşat'ın risk profilini yüksek tutmaktadır.

Şavşat, Artvin'in kuzeydoğusunda, Gürcistan sınırına yakın ve Kaçkar Dağları'nın batı eteklerinde yer alan; el yapımı kayak pistleri ve doğal güzellikleriyle giderek artan ilgi gören bir ilçedir. İlçenin yüksek rakımı ve sarp topoğrafyası, yapı güvenliği açısından kendine özgü riskler barındırmaktadır. Şavşat'taki konut stoğunun büyük bölümü taş ve eski betonarme yapılardan oluşmaktadır. Bu yapılar günümüz deprem yönetmeliğini karşılamamakta; aynı zamanda uzun süreli don-çözülme döngüleri ve ağır kış koşullarının yarattığı yıpranmayla da karşı karşıya kalmaktadır. Kaçkar Dağları eteklerinde, aktif jeolojik hatlara yakın konumuyla Şavşat, bölgedeki sismik aktiviteye karşı kırılgan bir yapı profiline sahiptir. Yoğun yağışlar ve kar erimeleri, yamaç stabilitesini olumsuz etkilemekte ve toprak kayması risklerini artırmaktadır. Şavşat'ta artan dağ turizmi ilgisi, konut yenileme projelerine ekonomik bir motivasyon sağlamaktadır. Kırsal konut programları ve devlet destekli dönüşüm mekanizmaları, ilçedeki en uygulanabilir araçlar arasındadır.

Yüksek Risk – Yusufeli, Artvin'in güneydoğusunda ve Çoruh Nehri üzerindeki Yusufeli Barajı'nın inşasıyla büyük bir dönüşüm geçiren ilçedir. Baraj rezervuarına bağlı yer değiştirme süreci, yeni yerleşim alanlarının inşaatı ve bölgenin aktif jeolojik yapısı yüksek risk profili oluşturmaktadır.

Yusufeli, Artvin'in en güneydoğu ilçesi olup Çoruh Nehri üzerinde inşa edilen Yusufeli Barajı'nın tamamlanmasıyla birlikte tarihi ilçe merkezi ve pek çok köy su altında kalmıştır. Bu benzeri görülmemiş kentsel dönüşüm süreci, yerinden edilmiş binlerce kişinin yeni bir yerleşim alanına taşınmasını zorunlu kılmıştır. Yeni Yusufeli, baraj yapımı sonrasında daha yüksek kotta kurulmuş ve altyapısı büyük ölçüde yeni olan bir yerleşim alanıdır. Bununla birlikte, yeni yapıların hızlı inşaat sürecindeki denetim kalitesi ve yeni alandaki zemin koşullarının yeterliliği, önümüzdeki yıllarda titizlikle izlenmelidir. Bölgenin aktif jeolojik yapısı süregelen sismik riski beraberinde getirirken baraj rezervuarının yarattığı yeni hidrojeolojik koşullar, çevre yerleşimlerdeki zemin stabilitesini etkilemeye devam etmektedir. Özellikle rezervuar kenarlarında yamaç stabilitesi ve rezervuar tetiklemeli deprem riski değerlendirmeye alınmalıdır. Yusufeli'nde kentsel dönüşüm süreci, geleneksel anlamdan farklı olarak baraj kaynaklı yer değiştirme ve yeniden yerleşim projesinin getirdiği kendine özgü koşullar çerçevesinde şekillenmektedir. Devletin sağladığı kamulaştırma ve yeniden yerleşim desteklerine ek olarak, bireysel yapı güvenliği değerlendirmelerinin de ihmal edilmemesi gerekmektedir.