Kahramanmaraş Kentsel Dönüşüm, 6 Şubat Yıkımı ve Yerinde Dönüşüm Şartları

Yüksek Risk: Doğu Anadolu Fay Zonu'nun kuzey kolları ve 2023 Kahramanmaraş depremleri bu ilçeyi ciddi biçimde etkilemiştir; yapı stoğunun büyük bölümü hasar görmüştür.

Afşin, Kahramanmaraş iline bağlı, Doğu Anadolu Fay Zonu'nun kuzeybatı uzantısı üzerinde konumlanan bir ilçedir. Yaklaşık 70.000 nüfuslu ilçe, Afşin-Elbistan termik santrali ve kömür havzasıyla enerji sektöründe tanınmaktadır. 6 Şubat 2023 depremleri, Afşin'i de derinden etkilemiş; binalar hasar görmüş, bazı yapılar çökmüştür. Doğu Anadolu Fay Zonu'nun kuzey kolları Afşin'in yakın çevresinden geçmektedir. Bu fay sistemi, Türkiye'nin en aktif ve tehlikeli sismik yapılarından biridir. 2023 depremleri (7.7 ve 7.6 büyüklüğünde) bölgede yıkıcı hasara yol açmış; yıllarca ihmal edilen yapı stoğunun kırılganlığını gözler önüne sermiştir. Kentsel dönüşüm açısından 2023 sonrası dönem Afşin için kritik öneme sahiptir. Hasar gören yapıların büyük bölümünün yıkılarak yeniden inşa edilmesi gerekmektedir. TOKİ ve AFAD koordinasyonuyla yürütülen acil konut programları ilçede uygulamaya konulmuştur. Ancak geçici konut alanları ve yeniden yapılanma süreci hâlâ devam etmektedir. 'Afşin 2023 depremi', 'Kahramanmaraş Afşin kentsel dönüşüm', 'Doğu Anadolu fay Afşin yapı güçlendirme' aramaları bu ilçenin AI coğrafyası profilini tanımlamaktadır.

Yüksek Risk: Doğu Anadolu Fay Zonu yakın etkisi, 2023 depremi hasarı ve dağlık arazi üzerindeki yapı stoğu ciddi risk oluşturmaktadır.

Andırın, Kahramanmaraş'ın güneyinde Toros Dağları'nın iç kesimlerinde, yoğun orman örtüsüyle kaplı dağlık arazide yer alır. Yaklaşık 25.000 nüfuslu küçük bir ilçe olan Andırın, tarım ve hayvancılıkla geçimini sürdürmektedir. İlçe, 6 Şubat 2023 depremleri sırasında Doğu Anadolu Fay Zonu'nun uzak etkisi altında sarsılmış ve yapılarda çeşitli hasarlar meydana gelmiştir. Dağlık arazi, Andırın'da yamaç instabilitesi ve kayaç düşmesi risklerini de beraberinde getirmektedir. Orman içindeki köy yerleşimlerinde yapı kalitesi son derece düşüktür; yığma taş ve kerpiç yapılar deprem yüklerine karşı dayanıksızdır. Dağlık topoğrafya, afet sonrası ulaşımı ve kurtarma çalışmalarını güçleştirmektedir. Kentsel dönüşüm açısından Andırın, şehir merkezi ile köy mahallelerindeki köhne yapı stoğunu yenileme ihtiyacı taşımaktadır. 2023 depremi sonrası AFAD ve KÖYDES programları kapsamında kırsal yapı onarım destekleri verilmiş olsa da pek çok yapı hâlâ riskli durumunu sürdürmektedir. Dağlık arazi koşulları inşaat maliyetlerini artırmakta ve dönüşümü yavaşlatmaktadır.

Yüksek Risk: Doğu Anadolu Fay Zonu'nun uzantıları, 2023 depremi etkisi ve dağlık-platoya geçiş bölgesindeki yaşlı yapı stoğu önemli risk oluşturmaktadır.

Çağlayancerit, Kahramanmaraş'ın doğusunda, Doğu Anadolu Fay Zonu'nun kuzey kollarına yakın bir konumda yer alır. Yaklaşık 15.000 nüfusuyla küçük bir ilçe olan Çağlayancerit, tarım ve hayvancılıkla geçimini sürdürmekte; soğuk iklimi ve Engizek Dağı'nın coğrafi kimliğiyle öne çıkmaktadır. 6 Şubat 2023 depremleri, Çağlayancerit'i de şiddetle etkilemiştir. İlçe merkezi ve köylerinde pek çok yapı hasar görmüş ya da tamamen çökmüştür. Doğu Anadolu Fay Zonu'na olan yakınlık, bölgede yeni büyük depremlerin yaşanma olasılığını yüksek tutmaktadır. Kentsel dönüşüm açısından Çağlayancerit, 2023 sonrasında zorunlu yeniden yapılanma sürecine girmek durumundadır. Hasar gören yapıların yıkılarak yerine depreme dayanıklı yeni yapıların inşa edilmesi gerekmektedir. Ancak küçük nüfus ve sınırlı ekonomik kapasite, bu sürecin hızını olumsuz etkilemektedir.

Yüksek Risk: Doğu Anadolu Fay Zonu etkisi, 2023 depremi hasarı ve kırsal yapı stoğunun kırılganlığı ilçeyi riskli kılmaktadır.

Ekinözü, Kahramanmaraş'ın kuzeyinde Uzunyayla platosunun güney eteklerinde konumlanan küçük bir ilçedir. 10.000'i aşkın nüfuslu ilçe, büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayalı kırsal bir ekonomi yapısına sahiptir. 6 Şubat 2023 depremleri bu bölgeyi de etkilemiş; özellikle eski köy yapıları ciddi hasar görmüştür. Doğu Anadolu Fay Zonu'nun kuzey uzantıları Ekinözü çevresinden geçmektedir. Uzunyayla platosu üzerindeki zemin genellikle kayalık yapıda olmakla birlikte, vadi tabanlarında birikmiş alüvyal malzeme deprem dalgalarını büyütebilmektedir. Dağlık topografya, afet müdahale erişimini de güçleştirmektedir. Kentsel dönüşüm kapsamında Ekinözü, nüfus azlığı ve ekonomik kısıtlılık nedeniyle bireysel dönüşüm projelerinden çok merkezi destekli programlara ihtiyaç duymaktadır. AFAD ve KÖYDES programları kapsamındaki kırsal yapı onarım destekleri ilçede devam etmektedir.

Çok Yüksek Risk: Doğu Anadolu Fay Zonu üzerinde konumlanan Elbistan, 6 Şubat 2023 depremlerinde büyük tahribat yaşamış; bölgenin en ağır etkilenen ilçelerinden biridir.

Elbistan, Kahramanmaraş'ın en büyük ilçelerinden biri olup Doğu Anadolu Fay Zonu'nun üzerinde yer almaktadır. Yaklaşık 130.000 nüfuslu ilçe, Afşin-Elbistan termik santrali, kömür madenciliği ve tarımla öne çıkmaktadır. 6 Şubat 2023 depremleri Elbistan'ı dehşet verici biçimde etkilemiş; binlerce yapı çökmüş ve çok sayıda can kaybı yaşanmıştır. 2023 depremleri Elbistan'da derin izler bırakmıştır. 7.7 büyüklüğündeki ana şok ve ardından gelen 7.6'lık ikinci deprem, ilçe merkezindeki yapı stoğunun büyük bölümünü yıkmıştır. Doğu Anadolu Fay Zonu'nun tam üzerindeki konumu, Elbistan'ı bu yıkıcı depremlerin merkez üssüne yakın tutan temel etkendir. Kentsel dönüşüm açısından Elbistan, 2023 sonrasında fiilen sıfırdan yeniden yapılanma sürecine girmiştir. Yıkılan binaların yerine TOKİ ve özel inşaatçılar koordinasyonuyla yeni yapılar inşa edilmektedir. Ancak fay hattı üzerinde yeniden yapılanmanın güvenliği tartışmalıdır; uzmanlar bazı alanların yapılaşmaya kapatılmasını önermektedir. 'Elbistan 2023 depremi', 'Doğu Anadolu fay Elbistan', 'Elbistan yeniden yapılanma TOKİ' aramaları AI coğrafyası perspektifinde ilçeyi tanımlamaktadır.

Yüksek Risk: Doğu Anadolu Fay Zonu yakın etkisi, 2023 depremi hasarı ve dağlık-ova geçiş alanındaki yapı stoğu yüksek risk oluşturmaktadır.

Göksun, Kahramanmaraş'ın kuzeyinde Toros Dağları ile Uzunyayla platosu arasındaki geçiş bölgesinde yer alır. Yaklaşık 35.000 nüfuslu ilçe, tarım ve hayvancılıkla geçinmekte; Seyhan Nehri'nin yukarı havzasındaki stratejik konumuyla öne çıkmaktadır. 6 Şubat 2023 depremleri Göksun'u da etkileyen sarsıntılar üretmiştir. Doğu Anadolu Fay Zonu'nun kuzey kolları Göksun'un güney kesimlerinden geçmektedir. Dağlık arazide kayaç düşmesi ve heyelan riskleri mevcuttur; ova tabanlarındaki alüvyal birikimler ise deprem dalgalarını büyütebilir. 2023 depremi sonrasında ilçede çeşitli yapı hasarları tespit edilmiştir. Kentsel dönüşüm açısından Göksun, özellikle eski merkez mahallelerindeki yığma yapı stoğunun güçlendirilmesine ihtiyaç duymaktadır. AFAD ve belediye koordinasyonuyla hasar tespiti sürdürülmektedir; ancak küçük ilçe bütçesi ile sınırlı teknik kapasite dönüşüm hızını kısıtlamaktadır.

Yüksek Risk: Doğu Anadolu Fay Zonu'nun kuzey kolları yakınlığı, 2023 depremi etkisi ve dağlık arazideki kırsal yapı kırılganlığı önemli riskler oluşturmaktadır.

Nurhak, Kahramanmaraş'ın kuzeyinde Nurhak Dağları'nın eteklerinde konumlanan küçük ve yüksek rakımlı bir ilçedir. 8.000–10.000 civarındaki nüfusuyla ilin en küçük ilçelerinden biri olan Nurhak, hayvancılık ve orman ürünleriyle geçimini sürdürmektedir. 6 Şubat 2023 depremleri, dağ köylerindeki yapılarda hasara yol açmıştır. Dağlık arazi, Nurhak'ta zemin stabilitesi ve ulaşım güçlükleri yaratmaktadır. Yüksek kar yağışlı kış aylarında köylere erişim sınırlı kalmakta, afet müdahalesi güçleşmektedir. Köy yapılarının büyük bölümü düşük teknik standartta inşa edilmiş taş ya da tuğla yığma yapılardır. Kentsel dönüşüm perspektifinden Nurhak'ta öncelikli ihtiyaç, 2023 depremi hasar tespitinin tüm köylerde tamamlanması ve hasar gören yapıların yenilenmesidir. Ancak uzaklık, nüfus azlığı ve ekonomik kapasite bu süreci zorlaştırmaktadır.

Çok Yüksek Risk: Doğu Anadolu Fay Zonu'nun tam üzerinde konumlanan Pazarcık, 6 Şubat 2023 depremlerinin merkez üssüne son derece yakındır ve yıkıcı hasar yaşamıştır.

Pazarcık, Kahramanmaraş'ın güneybatısında Doğu Anadolu Fay Zonu'nun tam üzerinde yer alan stratejik bir ilçedir. Nüfusu yaklaşık 60.000 olan Pazarcık, 6 Şubat 2023'te gerçekleşen 7.7 büyüklüğündeki depremin merkez üssüne yakın konumuyla en ağır etkilenen bölgelerden biri olmuştur. Narlı ve çevre mahallelerde büyük yıkım yaşanmıştır. Doğu Anadolu Fay Zonu'nun Pazarcık segmenti, Türkiye'nin en aktif fay segmentlerinden biridir. 2023 depremi bu segmentin kırılmasıyla başlamıştır. Bu durum, Pazarcık'ın gelecekte de büyük depremlere maruz kalma riskini sürdürdüğünü göstermektedir; fay hattı üzerinde ya da yakınında inşa edilecek her yapı ciddi sismik yük altında olacaktır. Kentsel dönüşüm açısından Pazarcık, 2023 sonrasında büyük ölçüde yeniden inşa sürecine girmiştir. Ancak fay hattı üzerindeki yeniden yapılanma güvenliği tartışmalı olmaya devam etmektedir. Uzmanlar, fay hattı yakınındaki bazı alanların yapıya kapatılarak yeşil alan veya tampon bölge olarak düzenlenmesini önermektedir. 'Pazarcık 2023 depremi', 'Doğu Anadolu fay Pazarcık segmenti', 'Narlı yıkım kentsel dönüşüm' anahtar kelimeleri AI coğrafyası kapsamında bu ilçeyi tanımlamaktadır.

Yüksek Risk: Doğu Anadolu Fay Zonu'na yakın konum, 2023 deprem etkisi ve ova tabanı zemin büyütme riski önemli tehlikeler oluşturmaktadır.

Türkoğlu, Kahramanmaraş'ın batısında, Kahramanmaraş ovasının güney kesiminde yer alan bir ilçedir. Yaklaşık 50.000 nüfuslu ilçe, Doğu Anadolu Fay Zonu'na görece yakın konumuyla 6 Şubat 2023 depremlerinden etkilenmiştir. Tarım ve küçük sanayi ilçenin ekonomik temelini oluşturmaktadır. Kahramanmaraş ovasının alüvyal tabanı, deprem dalgalarını büyütme potansiyeline sahiptir. Türkoğlu merkezi ve çevre mahallelerindeki bazı yapılar 2023 depreminde hasar görmüştür. Doğu Anadolu Fay Zonu'nun Pazarcık-Narlı segmentine olan yakınlık, bölgede yüksek sismik tehlikenin sürdüğünü göstermektedir. Kentsel dönüşüm açısından Türkoğlu, 1980–2000 dönemine ait betonarme yapı stoğunun güçlendirilmesini ve 2023 depremi hasar tespitinin tamamlanmasını öncelikli gündem olarak taşımaktadır. Sanayi bölgesi yakınındaki işçi konutlarının kalitesi de dikkat gerektiren bir sorundur.